S Ü Fen Ed Fak Fen Derg Sayı 25 (2005) 113- 118, KONYA Azot Atomunda Geçiş Olasılıklarının Hesaplanması ∗ Gültekin ÇELİK 1 , Erhan AKIN 1 , Hamdi Şükür KILIÇ 1 Özet: Bu çalışmada azot atomunun bazı seviyeleri arasındaki geçişler için geçiş olasılıkları en zayıf bağlı elektron potansiyel model teorisi kullanılarak hesaplandı. Bu teoriden elde edilen parametreler kullanılarak matris elemanı hesaplandı ve geçiş olasılıkları belirlendi. Bu çalışmada elde edilen sonuçlar literatürden elde edilen teorik ve deneysel çalışmalarla karşılaştırıldı. Anahtar Kelimeler: Azot atomu, geçiş olasılıkları, en zayıf bağlı elektron potansiyel model teorisi The Calculation of Transition Probabilities in Nitrogen Atom Abstract : In this study, transition probabilities for transitions between some levels in nitrogen atom have been calculated employing the weakest bound electron potential model (WBEPM) theory. Using parameters obtained from this theory, matrix elements have evaluated and the transition probabilities have been determined. Accuracy of present results has been tested by comparision with the results obtained at theoretical and experimental studies presently available in the literatüre. Key Words: Nitrogen Atom, transition probabilities, the weakest bound electron potential model theory Giriş Atomların temel veya uyarılmış seviyedeki enerji seviyesinin enerji değeri bilinirse atomların kimyasal ve fiziksel açıdan bir çok özelliği belirlenebilir. Astrofizik, plazma fiziği, termonükleer fisyon araştırmaları, laserlerle izotop ayırma ve laser sistemlerinin geliştirilmesi gibi bir çok alanda atomların uyarılmış seviyedeki kalma sürelerinin ve geçiş olasılıklarının belirlenmesi oldukça önemlidir. Ayrıca bu özelliklerin belirlenmesi uygun teorik prosedürün geçerliliğini gösteren oldukça duyarlı hesaplamalardır. Azot atmosferde en çok bulunan elementlerden bir tanesidir. Osilatör şiddetleri, geçiş olasılıkları ve yaşam sürelerinin doğru verileri yıldızların spektrumunda, yıldızlar arası soğurma özelliklerini araştırma çalışmalarında, yıldızlar arasındaki azot miktarının belirlenmesinde ve bir çok fiziksel plazma yorumlamalarında geniş bir şekilde kullanılmaktadır. Sıcak yıldızlarda azot miktarının belirlenmesi atomik geçiş olasılıklarına bağlıdır [1]. Bunun için nötral azot’un optiksel özelliklerinin belirlenmesi hem atmosferik hem de astrofiziksel uygulamalar için çok önemlidir. Son yıllarda bir çok teorik ve deneysel yöntem kullanılarak azot atomunun osilatör şiddetleri, geçiş olasılıkları ve yaşam süreleri çalışılmaktadır [2-6]. Bu parametrelerin deneysel yöntemler kullanılarak elde edilmesinde bir çok zorluk sözkonusudur. Ayrıca deneysel çalışmalar genellikle düşük uyarılmış seviyelerle ve multipletler arasındaki geçişlerle sınırlı kalmaktadır. Bununla birlikte, literatürdeki farklı deneysel yöntemlerin aynı geçişler için oldukça farklı sonuçlar verebildiği literatürden görülmektedir. Aynı zamanda teorik olarak nötral azotun ∗ Bu makale doktora tezinin bir bölümüdür. 1 Selçuk Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Fizik bölümü Kampus KONYA, E-mail: gcelik@selcuk.edu.tr