Denizli İlbadi Mezarlığı Zaviyeleri Kadir Pektaş * Denizli şehir merkezinde yapılaşma faaliyetleri aralıksız devam ettiği için Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı Dönemlerinden herhangi bir tarihi ya da kentsel doku günümüzde kalmamıştır. Kaleiçi bölgesinde, etrafındaki dükkanlar ortadan kalktıktan sonra açığa çıkan duvar kalıntısı ile şehrin doğu çıkışında yer alan Akhan, il merkezinde Selçuklu Dönemi’nden günümüze ulaşan yapılardır. Bunun yanında bazı evler ve camiler de Osmanlı devrinin Denizli şehir merkezindeki hatıralarıdır. Son yıllara kadar şehrin büyük mezarlığında, niteliksiz onarımlar geçirmiş birkaç türbe dışında herhangi bir yapı kalıntısı görülmemekteydi. Ancak “İlbadı”, “Koca” ve “Eski” adlarıyla anılan mezarlıkta kazılar yapılmaya başlayınca şehrin bu bölgesinin (Fotoğraf 1) eğitim amaçlı yapıların yer aldığı bir yamaç yerleşimi haline geldiği kanaatine varılmıştır. Kazılar sırasında medrese, zaviyeler, namazgâhlar, aile mezarları ve havuz (?) gibi yapı kalıntıları ortaya çıkarılmıştır. İlbadı Mezarlığı’nda yapılan kazılarda 1 tespit edilen yapı grupları arasındaki zaviyelerin önemli bir yer tuttuğu anlaşılmıştır. Mehmed Gazi Medresesi (Zaviyesi?) Mezarlığın batı tarafındaki bir tepe üzerinde yer alan Mehmed Gazi Türbesi’nin çevresinde yaptığımız kazılarla burada bir yapı ortaya çıkarılmış, plan düzenlemesi göz önüne alınarak bunun XIII. yüzyıl sonlarında inşa edilmiş bir medrese ve türbenin de bu yapının bir bölümü olduğu belirtilmişti. Son zamanlarda Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi ile Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde Denizli ile ilgili yapılan arşiv araştırmalarında “Hıdırlık nâm-ı diğer Mehmed Gazi Zaviyesi (1308/M.1891)” 2 , “Mehmed Gazi vakfından türbe-i şerif türbedarı (1314/1896- * Prof. Dr., İstanbul Medeniyet Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Sanat Tarihi Bölümü, İstanbul/ TÜRKİYE, pektaskadir@hotmail.com ORCID: 0000-0002-5919-8184 1 Kazılar bizim bilimsel sorumluluğumuzda, Denizli Müze Müdürlüğü gözetiminde yürütülmektedir. 2 BOA., 20091114171158, Ev. Mkt. 1675-0267. 2 Receb 1308 (11 Şubat 1891), 20 Kanunusani 1306 tarih ve 314 numaralı maliye defterinden kalan tezkirenin suretidir. “Tasarrufu Denizli kazasında vâki Hıdırlık nâm-ı diğer Mehmed Gazi Zaviyesinden seksenüç senesinden seksenyedi senesi nihayetine kadar beş senelik hasılat …”.