Turkish Studies Volume 13/5, Winter 2018, p. 1-16 DOI Number: http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.12483 ISSN: 1308-2140, ANKARA-TURKEY Research Article / Araştırma Makalesi Article Info/Makale Bilgisi  Received/Geliş: Kasım 2017 Accepted/Kabul: Mart 2018  Referees/Hakemler: Doç. Dr. Hürriyet GÖKDAYI – Doç. Dr. Özen YAYLAGÜL ÜSTÜNEL This article was checked by iThenticate. TÜRKÇE VE FARSÇADA NEZAKET STRATEJİLERİ: İLTİFATLAR, İYİ DİLEKLER VE SAYGI GÖSTERME * Azra ABADŽIĆ NAVAEY ** - Sabina BAKŠİĆ *** ÖZET Türkçe ve Farsçada nezaket stratejilerine ait iltifatlar, iyi dilekler ve saygı gösterme ifadeleri bu araştırmanın konusudur. Penelope Brown ve Stephen C. Levinson'un modeline göre nezaket kuramının temelinde Erving Goffman'ın teorisinden alınmış olan yüz kavramı (“face“) bulunur. İki boyutu olan yüz, belirli bir etkileşim sırasında başka bir bireyin kendisine verdiği bir imajdır ve bir maske gibidir. Birinci boyutu, olumlu yüz (“positive face“) olup kişinin toplum tarafından, en azından bazı bireyler tarafından onaylanma, hoşlanma, kabul görme ve onlarla sosyal ilişki kurma isteğini ifade etmektedir. İkinci boyutu olumsuz yüz (“negative face“), bir kişinin yüzünün tutmayacağı bir eyleme zorlanmaması, güç duruma sokulmaması, özerk olma, saygı görme isteğidir. Söz konusu teoriye göre bir toplumun üyesi olarak her kişi diğer kişinin yüzünü korumaya çalışmaktadır. Konuşmacılar, dinleyicilerin sosyal statü farklılıklarına ve kültür baskısına uygun bir nezaket stratejisi seçmektedirler. Ayrıca uygun nezaket stratejisinin seçilmesi yüzün boyutuna da bağlıdır. Buna göre şu dört nezaket stratejisi (politeness strategies) mevcuttur: olumlu nezaket stratejileri (positive politeness strategies), olumsuz nezaket stratejileri (negative politeness strategies), dolaysız (bald on record) ve dolaylı, 'kaçınmacı' (off record) nezaket stratejileri. Olumlu nezaket stratejileri konuşmacı ile dinleyici arasındaki işbirliğini ve yakınlığı vurgulayarak dayanışma ve uyumu sağlar. Olumsuz nezaket stratejileri ise dinleyici üzerindeki dayatmaları en aza indirirken saygı göstermeyi içerir, dinleyiciyle aralarındaki mesafeyi vurgular. İltifatlar ve iyi dilekler olumlu nezaket stratejilerinin en iyi temsilleridir. Çünkü bu ifadeleri kullanarak konuşanlar; dinleyenlerde onaylanma ve sempati duygularını uyandırırken aynı * Bu çalışma, 22-25 Mayıs 2017 tarihleri arasında Ankara'da düzenlenen VIII. Uluslararasɪ Türk Dili Kurultayɪ'nda sunulan bildirinin genişletilmiş hâlidir. ** Yrd. Doç. Dr. Zagreb Üniversitesi Türk Edebiyatı, El-mek: azra.abadzic@gmail.com *** Prof. Dr. Sarayevo Üniversitesi Türk Dili, El-mek: baksic@bih.net.ba