Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Ensttüsü Dergisi, htp://busbed.bingol.edu.tr, Yıl/Year: 10 • Sayı/Issue: 19 • Bahar/Spring 2020 151 Geliş: 09.11.2019 / Kabul: 18.03.2020 DOI: 10.29029/busbed.644678 Erhan TAŞ 2 XIX. YÜZYIL SONLARINDA VE XX. YÜZYIL BAŞLARINDA DERSİM’DE HABERLEŞME ARAÇLARININ KULLANIMI VE ASAYİŞ 1 Öz Osmanlı Devleti merkez ile taşranın haberleşmesini sağlamak amacıyla menzil-ulak sistemini kurdu. 1840 yılında posta teşkilatı kurularak menzil ve posta teşkilatı birlikte kullanıldı. Kırım Savaşı sırasında telgraf hattı kuruldu. Haberleşmede posta teşkilatının yanında telgraf da kullanılmaya başlandı. Telgraf hattı 1860 yılında Sivas, Elazığ ve Diyarbakır’a ulaştı. Bu yenilik, haberleşmeyi geliştirerek idari işleyişi kolaylaştırdı. Devlet bu yöntemle Dersim’in (Tunceli) de içinde bulunduğu Doğu illerine daha hızlı ulaşmaya başladı, bu da merkezi otoritenin hâkimiyetine katkı sağladı. 19.yüzyılın ikinci yarısında Ma’muratu’l-aziz (Elazığ) vilayetine bağlı Dersim (Tunceli) sancağının güney kazalarında posta taşımacılığı ve telgraf hatları kısmen kullanılmıştır. İç Dersim denilen kısımda ise feodal aşiret yapısı etkin olmuştur. Aşiretlere bağlı eşkıya grupları, çevredeki ilçe ve köylere sürekli saldırarak güvenlik zafiyeti oluşturmuştur. Asayiş probleminden dolayı İç ve Doğu Dersim’e posta taşımacılığı yapılamamıştır. Devlet 1890’lı yıllarda otoritesini hâkim kılmak ve askeri birimlerle iletişim kurabilmek amacıyla Dersim’in İç ve Doğu kısmına telgraf hatları çekmiştir. Fakat sürekli isyan eden ve eşkıyalık yapan silahlı aşiret üyeleri, hükümetin bölgeye erişimini engellemek için zaman zaman telgraf hatlarını tahrip ederek posta araçlarına saldırmış ve malzemelerini gasbetmişlerdir. Bu da devletin bölgeyle iletişimini ve bölgeye hâkimiyetini kesintiye uğratmıştır. 1 Bu çalışma 1914-1923 Yılları Arasında Dersim’de (Tunceli) Asayiş adlı doktora tezinden türetilmiştir. 2 Öğr. Gör., Bingöl Üniversitesi, etas@bingol.edu.tr, ORCID: https://orcid.org/0000-0002- 2962-7689.