- 185 - Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi The Journal of International Social Research Cilt: 9 Sayı: 46 Volume: 9 Issue: 46 Ekim 2016 October 2016 www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581 TÜRKİYE’DE MESLEKİ VE TEKNİK EĞİTİMİN GELİŞTİRİLMESİNDE ÖNCÜ BİR KURUM: URFA ERKEK SANAT ENSTİTÜSÜ AN INSTITUTION PIONEERING IN IMPROVING VOCATIONAL AND TECHNICAL EDUCATION IN TURKEY: URFA INSTITUTE Of ARTS FOR BOYS Gülşah ESER * Abdullah ORAK ** Öz Türkiye’de mesleki ve teknik eğitimin yaygınlaştırılmasında öncü olan kurumlar arasında Erkek Sanat Enstitüleri’nin önemli bir yeri vardır. Başta Ankara olmak üzere yurdun dört bir yanına yayılan bu Enstitüler, Cumhuriyet’in hedeflemiş olduğu sanayileşme hamlelerinin gerçekleştirilmesinde o dönemde tam da ihtiyaç duyulan kalifiye teknik elemanı yetiştirme görevini üstlenmiştir. Aynı zamanda hedeflenen yurttaş profilinin oluşturulmasında da tıpkı Cumhuriyet’in diğer okulları gibi aracı bir rol oynamıştır. Bu araştırmada, 1944 yılında Urfa Erkek Orta Sanat Okulu adıyla açılan ve daha sonra Urfa Erkek Sanat Enstitüsü adını alan okulun Urfa’nın sosyo-kültürel yaşamına etki ve katkılarına değinilmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Urfa, Mesleki ve Teknik Eğitim, Erkek Sanat Enstitüleri. Abstract Institutes of Arts for Boys occupy an important place among the institutions which pioneer in spreading vocational and technical education in Turkey. These Institutes which became wide-spread all around Turkey took upon themselves the responsibility of training the qualified technicians who were highly in demand in that period of time in order to realize the industrialization ideals the Republic had intended. Moreover, they played an intermediary role just like the other schools of the Republic in creating the intended citizen profile This study tries to touch upon the effects and contributions of the school which was first opened as Urfa Middle School of Arts for Boys (Urfa Erkek Orta Sanat Okulu) in 1944 and later renamed as Urfa Institute of Arts for Boys (Urfa Erkek Sanat Enstitüsü) on the socio-cultural life of Urfa. Keywords: Urfa, Vocational and Technical Education, Institutes of Arts for Boys. Giriş Erkek Sanat Enstitüleri, Türkiye’de mesleki ve teknik eğitimin gelişmesine ve yurdun ihtiyaç duyduğu kalifiye teknik elemanın yetiştirilmesine öncülük eden kurumlar arasındadır. Bu Enstitüler, Türkiye’nin birçok yerinde açılmış olmalarına karşın bunları genel ya da müstakil olarak ele alan çalışma sayısı son derece yetersizdir. Hatta aynı kulvarda yer almalarına rağmen Erkek Sanat Enstitüleri’ni konu alan çalışmaların Kız Enstitüleri’ni konu alan çalışmalardan daha az sayıda olduğunu belirtmek gerekir. 2016 Yılı Temmuz ayı itibariyle Erkek Sanat Enstitülerini konu alan tek tez Niyazi Kocakaya’nın “Niğde Erkek Sanat Enstitüsü ve Meslek Liseleri (1944-2000)” başlıklı Yüksek Lisans çalışmasıdır (bkz.: Kocakaya, 2007). Doğrudan Erkek Sanat Enstitüleri’ni konu alan kitaplara ise Erkek Orta Sanat Okulları ve Erkek Sanat Enstitüleri (bkz.: Oran, 1952) ve Erkek Sanat Enstitüleri (bkz.: Erkek Sanat Enstitüleri 1960) adlı kitaplar örnek gösterilebilir. Konuyla ilgili ulaşılabilen ve doğrudan bir Erkek Sanat Enstitüsü’nü konu alan tek özgün makale ise Burak Asıliskender’in “Yaşayan Bir Cumhuriyet Mirası Örneği Olarak Kayseri Erkek Sanat Enstitüsü” başlıklı çalışmasıdır (bkz.: URL-1). Araştırma konusu kapsamında yapılan incelemelerde Urfa Erkek Sanat Enstitüsü’nü konu alan müstakil bir çalışmaya rastlanılamamıştır. Tıpkı diğer Enstitüler gibi Urfa Erkek Sanat Enstitüsü’nün de herhangi bilimsel bir çalışmaya konu olmaması literatürde önemli bir boşluk oluşturmuştur. Literatürde oluşan bu boşluktan hareketle Urfa Erkek Sanat Enstitüsü temel alınarak bu okulun Urfa’nın sosyo-kültürel yaşamına etki ve katkılarının incelenmesi amaçlanmıştır. Cumhuriyet Arşivleri’ndeki belgelerden yararlanmak istenilmişse de mevcut belgeler içerisinde konuyla ilgili herhangi bir belgeye rastlanılamamıştır. İncelenen kurumun bir okul olmasından dolayı o okulun devredildiği diğer kurumlar ya da dönüştürüldüğü okullar araştırılarak Urfa Erkek Sanat Enstitüsü’ne ilişkin arşivin bugün Şanlıurfa ilinin Merkez Haliliye ilçesinde yer alan “Urfa Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi” arşivinde olduğu tespit * Yrd. Doç. Dr., Harran Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, gulsaheser@harran.edu.tr ** Tarihçi, abdullahorak123@gmail.com