İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ COĞRAFYA DERGİSİ 33 (2016) http://www.journals.istanbul.edu.tr/iucografya (Basılı) ISNN 1302-7212 (Elektronik) ISNN 1305-2128 Araştırma Makalesi / Research Article Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri ile Kent İçi Raylı Sistem Koridor Planlaması Urban Railway Corridor Planning Based on Multi Criteria Decision Making Techniques Cem KIRLANGIÇOĞLU 1 1 Sakarya Üniversitesi, Sanat Tasarım ve Mimarlık Fakültesi, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü, Esentepe Kampüsü, Sakarya, Türkiye. Sorumlu yazar/Corresponding author: kirlangicoglu@sakarya.edu.tr Makalenin Tarihçesi – Article History Geliş / Received: 09/11/2016 Revizyon / Revised: 30/11/2016 Kabul / Accepted: 05/12/2016 ÖZET İstanbul’da önemsenmesi ve çözülmesi gereken başlıca konulardan birisi de ulaşım sorunudur. Gelecek yıllarda inşa edilecek yeni konut alanları ve açılacak yeni istihdam sahaları, bu problemin daha da büyümesine neden olacaktır. Hızla artan yolculuk talebinin karşılanmasında, karayolu odaklı çözümlerden ziyade yüksek kapasiteli raylı toplu taşıma sistemlerinden yararlanılması bir zorunluluk haline gelmiştir. İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından planlanan yatırımlarda en büyük pay ulaşıma, ulaşımın içinde en büyük pay ise raylı sistemlere aittir. 2004 yılı öncesinde 45,1 km iken şu anda 145,5 km olan raylı sistem ağının 2019 yılında 454,2 km’ye, 2024 yılında 603,7 km’ye, 2024 sonrasında ise toplamda 974,05 km’ye çıkarılması planlanmaktadır. Milyarlarca dolarlık bu yatırımların hem İstanbul’a hem de Türkiye’ye en yüksek faydayı sağlayacak şekilde hayata geçirilmeleri gerekmektedir. Bu çalışmanın amacı; bu yatırımların fiziki ve beşeri coğrafya faktörleri de göz önünde bulundurularak en doğru şekilde yönlendirilmesine katkıda bulunmaktır. Çalışmada, raylı sistem güzergâh tasarımında kullanılan geleneksel yöntemlere alternatif olarak Coğrafi Bilgi Teknolojileri tabanlı yeni bir tasarım modeli geliştirilmiştir. Çok Kriterli Karar Verme yöntemlerinin kullanıldığı bu model sayesinde, tasarım sürecine etki eden tüm faktörler bir arada değerl endirilerek hem karar vericilere hem de teknik personele yönelik bir karar destek sistemi ortaya çıkarılmıştır. Çalışmanın sonucunda, önerilen tasarım modeli örnek çalışma alanı olarak seçilen İstanbul şehrine başarıyla uygulanmış ve raylı sistem yatırımları için en uygun bölgeler tespit edilmiştir. Anahtar kelimeler: Coğrafi Bilgi Sistemleri, Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri, Metro, Tramvay, İstanbul ABSTRACT The issue of traffic congestion in İstanbul is one of the most important problems that must be solved in the near future. Istanbul has experienced a fast urbanization process, with new urban areas and new employment zones being added that will only increase the traffic congestion over the coming years. Instead, of highway projects that would only provide temporary solutions, we must construct high-capacity rail-based transit systems must to overcome the rapidly increasing demand for travel. Transportation is the major investment area of the İstanbul Metropolitan Municipality, and urban railway systems have the top priority among all alternatives. The total length of the current railway network, which was 45,1 km before the year of 2004, is 145,5 km now. The plan is to first extend these lines to 454,2 km until 2019, to 603,7 km until 2024, and then to 974,05 km after the year of 2024. These investments require huge budgets, as much as billions of US dollars, and they are vital to our national economy. Therefore, they must be planned very carefully to achieve maximum efficiency and profitability. This study aims to direct railway investments in accordance with the physical and human geography. The scope of the study includes a new point of view based on integrating traditional railway route design processes with Geographic Information Systems and Multi Criteria Decision Making techniques. This new and accurate decision support system will be useful for both decision makers and the design engineers. As a result of the study, the proposed railway route design model has been successfully applied in Istanbul, which is the case study area. In addition, we proposed some conceptual new railway routes after interpreting the analysis results. Keywords: Geographic Information Systems, Metro, Multi Criteria Decision Making, Tram, Istanbul