15 Madrygal 20 (Núm. especial) 2017: 15-24 Madrygal. Revista de Estudios Gallegos ISSN: 1138-9664 http://dx.doi.org/10.5209/MADR.56217 Camiños de ida e volta: a emigración herdada Ana Acuña Trabazo 1 ; María Luísa Márquez Rodríguez 2 ; María Xosé Dourado Campos 3 Recibido: 31 de marzo de 2016 / Aceptado: 31 de outubro de 2016 Resumo. “Camiños de ida e volta”, nacido no IES Luís Seoane de Pontevedra servindo como ponte con Cuba (A Habana, Santa Clara) e Arxentina (Bos Aires, Río Ceballos, Capilla del Monte, Córdoba), surxiu co obxectivo de dar resposta ao desarraigo dun grupo de estudantes arrincados polos seus pais do seu país e das súas escolas e traídos a Galiza, unha terra para eles coñecida a través dos recordos dos seus avós e pola súa participación en eventos dos cen- tros galegos aos que acudían en comunidade, aínda que axiña se converteu en algo máis: na recuperación dunha parte importante da memoria de Galiza a través das historias familiares. Os relatos recollidos coas voces dos protagonistas da diáspora ou dos seus descendentes, a posibilidade que nos regalaron de poder dixitalizar fotografías, documentos gar- dados durante décadas (pasaportes, autorizacións de traballo, partidas de nacemento, epistolarios cos que acó fcaban) transformáronse nun tesouro conservado no arquivo do noso instituto. Co traballo coñecemos elementos patrimoniais (gastronomía, música, artesanías, lendas, ditos...) coidados con amor e transmitidos, que conforman parte da identidade cultural dos países de acollida. A isto sumouse a experiencia de coñecemento arredor de Luís Seoane en Bos Aires, fundamentalmente o da súa produción muralística. Palabras chave: Retorno; identidade; memoria familiar; emigración; Luís Seoane; Galiza. [es] Caminos de ida y vuelta: la emigración heredada Resumen. “Caminos de ida y vuelta”, nacido en el IES Luís Seoane de Pontevedra sirviendo como puente con Cuba (La Habana, Santa Clara) y Argentina (Buenos Aires, Río Ceballos, Capilla del Monte, Córdoba), surgió con el objetivo de dar respuesta al desarraigo de un grupo de estudiantes arrancados por sus padres de su país y de sus escuelas y traídos a Galicia, un territorio conocido por ellos a través de los recuerdos de sus abuelos y a través de los centros gallegos a los que acudían sus familias, aunque pronto se convirtió en algo más: en la recuperación de una parte importante de la historia de Galicia mediante las historias familiares. Los relatos recogidos con las voces de los protagonistas de la diáspora o de sus descendientes, la posibilidad que nos regalaron de poder digitalizar fotografías, documentos custodia- dos durante décadas (pasaportes, autorizaciones de trabajo, partidas de nacimiento, epistolarios con sus familiares) se transformaron en un tesoro conservado en el archivo de nuestro instituto. Con sus aportaciones conocemos elementos patrimoniales (gastronomía, música, artesanías, leyendas, dichos...) mimados y transmitidos, que hoy forman parte de la identidad cultural de los países de acogida. A esto hay que sumar la experiencia de conocer la fgura de Luís Seoane en Buenos Aires, fundamentalmente su producción muralística. Palabras clave: Retorno; identidad; memoria familiar; emigración; Luís Seoane; Galicia. [en] Roads Leading Out and In: the Legacy of Inmigration Abstract. “Camiños de ida e volta” has its origins in Luis Seoane high school and it bridges the gap between Cuba (La Habana, Santa Clara) and Argentina (Buenos Aires, Río Ceballos, Capilla del Monte, Córdoba). It was born with the objective of giving answer to the alienation of a group of students who were once forced by their parents to leave their countries and school and were brought to Galicia. Galicia is for them a familiar land, for their grandparents’ memories and their involvement in the diferent events held by the Galician centres in which their families took part. This soon led to the recovery of a very important part of Galician history through family stories. Tales collected with the diaspora ARTIGOS 1 Universidade de Vigo, Departamento Filoloxía Galega e Latina. E-mail: ganime@uvigo.es 2 IES Luís Seoane. E-mail: lmarquez@edu.xunta.es 3 IES Luís Seoane. E-mail: douradocampos@edu.xunta.es