[Metni yazın] BLOK VE PARSEL YÖNLENDİRMESİNİN ARAZİ TOPLULAŞTIRMASINDAKİ ÖNEMİ Kadir Ersin TEMİZEL 1* Yaşar AYRANCI 2 Mustafa OKANT 3 1 OMÜ Ziraat Fakültesi, Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü 55139- Samsun 2 Muğla Üniv. Ortaca Meslek Yüksek Okulu, Ortaca-Muğla 3 Harran Üniv. Ziraat Fakültesi, Tarla Bitkileri Bölümü, Osmanbey Yerleşkesi, Şanlıurfa *ersint@omu.edu.tr Geliş Tarihi: 17.06.2011 Kabul Tarihi:07.12.2011 ÖZET: Araştırma, parsellerin yönlendirilmesinin, bitkisel ürün verimi ve bazı verim özellikleri üzerindeki etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Çalışma Samsun’un Bafra İlçesinde 2001- 2002 yıllarında, ikinci ürün olarak, mısır bitkisi üzerinde yürütülmüştür. Deneme; doğu-batı, kuzey-güney, kuzeydoğu-güneybatı ve kuzeybatı-güneydoğu yönlerinde ve 70x12 cm sıra aralığı ve sıra üzeri ekim mesafelerinde olmak üzere 3 tekerrürlü olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, K-G ve KB-GD yönünde oluşturulan parsellerde verim açısından avantaj sağlanabileceği anlaşılmıştır. Bu nedenle; arazi toplulaştırmasında, blok planlamasında, blok kısa ekseninin K-G yönünde oluşturulması (ya da blok uzun ekseninin D-B yönünde oluşturulması) durumunda, oluşturulacak parsellerin uzun kenarı da K-G yönünde olacağından dolayı, tarımsal üretim miktarında diğer yönlere göre önemli kazanımlar sağlanabilecektir. Diğer yandan; ikinci verimin alındığı yönün KB-GD olduğu dikkate alındığında, arazi toplulaştırmasında blok planlamasında bir optimum yönler bölgesinden söz edilebilir. Bu da K-G yönü ile KB-GD yönü arasında kalan bölgedir. Bu durum, blok planlamasında, planlamacıya önemli esneklikler sağlayacaktır. Anahtar kelimeler: Parsel yönlendirmesi, arazi toplulaştırması, blok planlaması THE IMPORTANCE OF ORIENTATION OF THE BLOCK AND PARCEL IN LAND CONSOLIDATION ABSTRACT: The objective of this study was to evaluate response of parcel orientation on crop yield and yield characteristics. The study was carried out on second crop maize in Bafra District of Samsun province in 2001 and 2002 years. The experiment was established at four different directions (east-west, north-south, northeast-southwest and northwest- southeast) containing the plots with 70x12 cm row spacing and row planting distances in three replications. The result of the study revealed that the parcels constructed on N-S and NW-SE orientations seem to be more advantageous in terms of plant growth and yield. For this reason, during block planning in Land Consolidation, if the short axis of any block is created towards the NS direction (or the long axis of any block is on the EW direction), in this case, the long side of the plots created will be in the NS direction, hence significant gains might be expected in agricultural production comparing the other directions. On the other hand, when it is considered that the second highest yield is obtained from the NW-SE direction, it can be mentioned that the zone between N-S and NW-SE directions is a zone of optimal directions in the block planning in land consolidation. This information may provide important flexibility to the planner during the block planning. Key words: Parcel orientation, Land Consolidation, block planning 1. GİRİŞ Işıklanma, gece ve gündüz sıcaklığı, kullanılabilir su miktarı gibi çevresel faktörler, hava nemi ile birlikte stomaların açılmasını belirler ve CO 2 değişimi ve dolayısıyla da fotosentez üzerinde büyük bir etkiye sahiptir (Štampar ve ark., 1999). Özellikle ışıklanma, bu tip ideal koşullarda fotosentez için itici bir güç oluşturur (Muchow ve ark., 1990; Tsubo ve ark., 2001). Sıraya ekilen/dikilen bitkilerin, ekim/dikim yönlerine göre birbirlerini gölgeleme etkileri de vardır. Bitki sıralarının güneş ışınımını etkilemesi konusunda birçok araştırmalar yapılmıştır (Allen, 1974; Whitfield, 1986; Yang ve ark., 1990; Kaul ve ark., 2000). Bir bitki sırası tarafından engellenen direkt güneş ışını miktarı, alınan güneş ışınımı sabit olmak kaydıyla, temel olarak, bitki sıralarının yönlendirilmesine, ekim/dikim yoğunluğuna ve geometrik yapısına bağlıdır (Li ve ark., 2000). Bitki sıralarının kuzey-güney doğrultusunda yönlendirilmesi, radyasyon kullanım etkinliğini (Niwas ve ark., 1997), ışığın spektral dağılımını (Kasperbauer ve Hunt, 1989; Yoon ve Johnson, 2004), kök ve sürgün gelişimini artırmaktadır (Kaul ve Kasperbauer, 1988; Karlen ve Kasperbauer, 1989). Parsel yönü, yalnızca bitki gelişimi değil aynı zamanda toprak sıcaklığı ve nemi üzerine de etkilidir (Yıldız ve Lal, 1996). İncelenen araştırma sonuçlarına göre; bitki sıralarının yönlendirilmesinin, çeşitli bitkilerin verimi üzerinde farklı etkiler oluşturduğu görülmektedir. Shah ve ark. (2001) mısır bitkisinde 75 cm sıra aralığı ve doğu-batı sıra yönlendirmesinin en fazla verimi sağladığını bildirmektedir. Kuzey-güney yönündeki sıraya dikilen susam bitkisi, bitki gelişme oranı, nispi gelişme oranı, net özümleme oranı ve çeşitli verim özellikleri açısından doğu-batı yönünde ekilen bitki sıralarına göre daha yüksek verim sağlamıştır (Sarkar ve Banik, 2002). Ayçiçeği üzerinde yapılan ve dört farklı yönlendirmenin (kuzey-güney, doğu-batı, kuzeydoğu-güneybatı ve kuzeybatı-güneydoğu) kullanıldığı bir araştırmada (Shafiullah ve ark., 2000); en yüksek verim kuzeydoğu-güneybatı yönlendirme- sinde, en düşük verim doğu-batı yönlendirmesinde elde edilmiştir. Akbar ve Khan (2002), mısır bitkisinde kuzey-güney yönünde oluşturulan bitki Araştırma Research Anadolu Tarım Bilim. Derg., 2012,27(1):1-5 Anadolu J Agr Sci, 2012,27(1):1-5 doi: 10.7161/anajas.2012.v27n1.0105 URL: http://dx.doi.org/10.7161/anajas.2012.v27n1.0105