Toplum Bilimleri Dergisi Arif Olgun KÖZLEME (*) BUHRANLARIN GÖLGESİNDE III. SELİM VE II. MAHMUT DÖNEMİ MODERNLEŞME GİRİŞİMLERİ öz Osmanlı Devlet 18. yüzyılda Bat’ya karşısında geri kaldığını peş peşe gelen ye- nilgilerle anlayabilmiştr. Yenilgi şaşkınlığın hayranlığa dönüşmesi veya bu ger- çeğin kabul edilmesiyle Bat eksenli yenileşme çabaları başlamıştr. Açık kapı bırakılan 18. yüzyıl boyunca Osmanlı yenileşme hareketleri tabii halinde yü- rümüştür. 1789 yılında tahta çıkan III. Selim, daha kapsamlı ve müdahaleci bir yaklaşımla yenilik hareketlerini hızlandırmak istemiştr. Ancak ideal tp Bat olsa da, Bat’dakini aksine halktan kopuk ve bürokrasinin desteğinden büyük ölçüde yoksun olduğu için, bu hem onun hayatna, hem de yeniliklerin akim kalması- na yol açmıştr. Profan bir özellik taşımayan Nizam-ı Cedid hareket, askeri ala- nın dışına pek taşamamıştr. Yeniden diriliş ve merkezi yönetmin güçlenmesi için tek yol olarak Bat ekseninde bir yenileşmeyi zorunlu gören II. Mahmut, mecburi ve daha kapsamlı bir yenilik hareketnin içine girmiştr. Ancak devletn niteliği ve toplumun yapısı pek hesaba katlmaksızın, Bat toplumlarının kendi ihtyaçları doğrultusunda geliştrdiği modernleşme modelinin olduğu gibi alın- ma çabasına taklit ve şekilciliğin de eklenmesi, önceki ve sonraki dönemlerde olduğu gibi bu dönen yeniliklerini de kısır bırakmıştr. Sonraki dönemlerin ye- niliklerine yöntem ve anlayış bakımından bir alt yapı teşkil eden söz konusu iki dönem modernleşmesi, yapılması bir gereklilik olarak vurgulansa da, yöntem © Toplum Bilimleri • Temmuz - Aralık • 12 (24) : 141-159