41 SATÜRN’ÜN ÇOCUKLARI: BATI SANATINDA MELANCHOLIA İMGESİ Serap YÜZGÜLLER * - Gül Cevahir ALTUN ** EğreƟlemelere olanak tanıyan bir kavram olarak anƟkiteden iƟbaren görsel sanatların esin verici temalarından biri olan me- lankoli, çok katmanlı bir anlam içeriğini bünyesinde barındırır. Melankolinin sanat üzerinden izini sürmek, neredeyse kavramın tarihi 1 kadar geçmişe uzanmayı gerekƟrir. Yas, keder, tembellik, tefekkür, hüzün, delilik gibi pek çok olgu ve ruh haliyle ilişkilen- dirilen melankoli, kavrama yüklenen farklı anlamlara koşut bi- çimde zengin bir imge dünyası sunar. Çalışmamızın ana izleği, bu zengin imge dağarcığında, başın ele dayanması olarak tanımla- nabilecek kadim jest üzerinden Satürn ve melankoli ilişkisine yö- nelik bir çözümleme ortaya koymakƨr. Bu bağlamda melankolik mizaçla ilişkilendirilen Satürn’ü yücelten Yeni-Platoncu düşünce ve dinsel tefekkür, ana uğraklarımız olacakƨr. Hippokrates, Efesli Rufus, Bergamalı Galenos gibi ƨp bilginleri- nin AnƟkçağ’dan iƟbaren öne sürdükleri ve Ortaçağ boyunca da benimsenen anlayışa göre, insan bedenindeki dört sıvı, dört ele- ment ve dört mizaçla özdeşleşƟrilir. 2 7. yüzyıldan iƟbaren Arap astrolojisinin Baƨ yazınındaki etkisiyle, mizaçlar dört gezegenle de ilişkilendirilmeye başlanmışƨr. Bu sınıflandırmada melankolik * Yrd. Doç. Dr. Serap Yüzgüller, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü. ** Araş. Gör. Gül Cevahir Altun, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü. 1 Melankoli kavramının antikiteden günümüze değin ayrıntılı bir incelemesi için bkz.: Mert Karbay, “Deha ile Yas Arasında Melankoli: Antikiteden Günü- müze Melankolinin Muhtevaları, Başkalaşımları ve Politik İşlevleri”, Ankara Üniv. Sosyal Bilimler Ens., Siyaset Bilimi Anabilim Dalı, Yayımlanmamış Yük- sek Lisans Tezi, Ankara, 2015. 2 Serol Teber, Melankoli: Normal Bir Anomali, Say Yayınları, İstanbul, 2013, s. 166.