N. ÜM İ T TOL 297 Cihan Güneş, 19. Yüzyılda Karadeniz Ticareti: Kurumlar ve Organizasyonlar, Ankara: Efil Yayınları, 2020, 224 s. ISBN 978-605-2294-52-9. Osmanlı Devleti’nde rakamları tam olarak bilinemese bile her dönem ulus- lararası ticaretin varlığı bilinmekle birlikte iç pazarların büyüklüğü dış ticareti gölgede bırakmıştır. Osmanlı Devleti’nin 19. yüzyılda kurumsal temellerinin modernleşmesiyle birlikte dış ticaret giderek ağırlığını hissettirmeye başlamıştır. Şevket Pamuk’un 19. Yüzyılda Osmanlı Dış Ticareti kitabında derlediği dış ticaret istatistiklerine göre 1830-1914 yılları arasında dış ticaret hacmi 7,5 kat artmıştır. Osmanlı Devleti’nin dış ticaretinin gelişme gösterdiği bu döneme bölgesel açıdan bakıldığında dikkat çeken en önemli bölgelerden biri Karadeniz kıyısıdır. Doğal olarak da Osmanlı Devleti’nin Karadeniz bölgesinde oluşan dış ticaret konusu literatürde çok defa çalışılmıştır. Cihan Güneş tarafından yazılan ve Mart 2021 yılında yayımlanan 19. Yüzyılda Karadeniz Ticareti: Kurumlar ve Organizasyonlar isimli kitabın en önemli özelliği ise bu literatüre yeni bir çerçeve sunmasıdır. Bu tanıtım yazısında çalışmanın literatüre katkısı anlatılmaya çalışılacaktır. Güneş ’in Karadeniz ticareti üzerine araştırmasının ilk sonuçları 2019 yılında kendisinin Karadeniz’de Uluslararası Ticaret ve Kurumların Rolü (1830-1914) baş- lıklı doktora tezinde yayımlanmıştı. Bu kitapta konu yeniden ele alınmış, bazı bö- lümler çıkarılmış, bazı bölümler birleştirilmiş ve istatistikler yeniden düzenlenmiş- tir. Dolayısıyla bu araştırmanın daha güncel halini kitabında bulmak mümkündür. Kitap üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde kuramsal, mekânsal ve tarihsel arka plan anlatılmıştır. Yazar bu bölümde çalışmanın teorik çerçevesini bölgenin mekânsal ve tarihsel yapısı ile bir araya getirmiştir. Bu bölümde hem teorik hem de tarihsel arka planda Fernand Braudel’den etkilenilerek mekânın önemi vurgu- lanmıştır. Bu çalışmada uluslararası ticaret, ticari malların mekânsal farklılığının giderilmesi olarak tanımlanmıştır. Tarihi arka plan ise Karadeniz’de oluşan politik ve ekonomik gücün mekânsal örgütlenmesi olarak yorumlanmıştır. İkinci bölüm- de 19. yüzyılda Avrupa ve Karadeniz’de oluşan uzun dönemli ekonomik büyüme süreci anlatılmıştır. Bu bölümün en önemli özelliği Karadeniz bölgesinin iktisat tarihinde bilinen Büyük Ayrışma sürecinin bir uzantısı olarak tanımlanmasıdır. Literatürde Büyük Ayrışma ifadesi Kenneth Pomeranz tarafından 1996 yılında kullanılmış ve 2000 yılında da The Great Divergence: China, Europe, and the Ma- king of the Modern World Economy başlıklı kitabında açıklanmıştır. Büyük Ayrışma