BÜTÇE GELİRLERİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN ÇOKLU DOĞRUSAL REGRESYON ANALİZİ İLE TAHMİN EDİLMESİ VE RİSK ANALİZİ 1 Ahmet Ümit KANBUR 2 Taner ERSÖZ 3 1. GİRİŞ Devletin verdiği hizmeti yerine getirebilmesi için en önemli kaynak bütçe gelirleridir. Kamu harcamalarının yapılabilmesinde ve hizmetlerin tam olarak yerine getirilmesinde bütçe gelirleri vazgeçilmez bir kaynaktır. Her yıl TBMM’de görüşülen ve mali yılbaşında kabul edilen bütçe gelirleri kurumların stratejik hedeflerine ne derece de ulaşılıp ulaşılamayacağının da bir göstergesi olmaktadır. Bu nedenle bütçe gelirleri karar alıcılar açısından ele alındığında ekonomi açısından en önemli unsurlardan biri olmaktadır. Bütçe gelirlerini daha iyi anlayabilmek için gelir kavramından bahsetmek gerekir. Gelirin ifade edilmesi konusunda birbirinden farklı tanımlar yapılabilmektedir. Gelir, kişilerin ya da farklı toplulukların herhangi bir dilimde elde ettikleri maddi ya da nesnel kazanç olarak ifade edilebilir. Gelir, üretim sürecine dönük olarak bu süreçte bulunan faktörlerle edinilmiş olmasıyla faktör gelirleri oluşmuş olur. Bu faktör gelirleri ücret, faiz, rant ve kar olarak sıralanabilir (Ulutürk & Ersezer, 2005, s. 88). Ekonominin içinde bulunduğu tabloyu tanımlayabilmek için Gayrisafi Yurt İçi Hasıla ve milli gelir ifadelerini de iyi anlayabilmek gerekmektedir. Gayrisafi Yurtiçi Hasıla (GSYH), bir ülkenin bir yıllık zaman diliminde ürettiği en son ki durumu gösteren mal ve hizmetlerin parasal değeridir. Gayrisafi Yurt İçi Hasıla bir kıymetler ve gayrisafi kıymetler toplamıdır. Literatürdeki çalışmaların devamı incelendiğinde GSYH’nin esasında ulusal bir refah ölçütü olarak tasarlanmadığı, aksine ekonomik faaliyetlerin bir ölçütünü gösterdiği ifade edilmiştir. Bu anlamda da bazı sınırlılıklara sahip olduğu ve bu kıstasın asıl zenginlik ve refah anlamında daha iyi bir ölçütün arayışını da ortaya koyma anlamında bir referans da olabileceği anlatılmaya çalışılmıştır (Erden Özsoy & Tosunoğlu, 2017, s. 288). Milli gelir, ekonomide bir zaman aralığında, net milli ürünler toplamı olan hasılanın, dolaylı vergilerden çıkarılarak, üzerine devlet teşviklerini ifade eden sübvansiyonların eklenmesiyle bulunur (Şahin & Yılmaz, 2017, s. 707). Çeşitli araştırmalarda milli gelir ve bütçe gelirleri arasındaki ilişki için, bütçe gelirleri artışının milli geliri aşması sonucu oluşan durum için bu artışın bir bölümünün kamu kesiminin elinde kaldığını ifade eder denilmektedir. Buna göre bu kaynağın tekrar harcama yoluyla piyasanın içine sokulmaması durumunda talepten doğan enflasyona karşın bir önlem anlamında kullanılabileceği işaret edilmiştir (Başol, 1992, s. 73-74). 1 Söz konusu çalışma, 2021 yılında yayınlanmış olan “Bütçe Gelirlerini Etkileyen Faktörlerin Risk Analizi” başlıklı yüksek lisans tezinden üretilmiştir. 2 Finans Uzmanı, Karabük Üniversitesi, İşletme Fakültesi, Aktüerya ve Risk Yönetimi ABD, kanburumit@gmail.com, ORCID: 0000-0002-2818-6850. 3 Doç. Dr., Karabük Üniversitesi, İşletme Fakültesi, Aktüerya ve Risk Yönetimi ABD, tanerersoz@karabuk.edu.tr, ORCID: 0000-0001-5523-5120.