bilimname 47, 2022/1, 831-859 Araştırma Makalesi Geliş Tarihi: 08.01.2022, Kabul Tarihi: 26.04.2022, Yayın Tarihi: 30.04.2022 doi: 10.28949/bilimname.1055098 İŞÂRÎ TEFSİRLERDE HZ. PEYGAMBERLE İLGİLİ HÜKÜMLERİN MÜRŞİD-İ KÂMİLLER YÖNÜNDE YORUMLANMASI: BAHRU’L-MEDÎD ÖRNEĞİ  Derviş DOKGÖZ a Öz Bu makalede Kur’an’da Hz. Peygamberle ilgili yer alan ayetlerin işârî tefsirlerde şeyhler (mürşid-i kâmiller) yönünde yorumlanması konusu el-Bahru’l-medîd tefsiri özelinde ele alınarak incelenmiştir. Buna göre Kur’an’daki Hz. Peygamberle ilgili bir kısım ayetlerin bazı işârî tefsirlerde mürşid-i kâmiller yönünde yorumlandığı görülürken, bu durum Bahru’l-medîd tefsirinde daha belirgin durumdadır. Ayetin konusu Hz. Peygambere itaat veya ona karşı çıkmak ya da onu inkâr olsa da durum değişmemekte, işârî yorumda mürşid-i kâmiller peygambere benzetilerek (yahut kıyaslanarak) onlara itaat veya isyan ya da onları inkâr şeklinde manalandırılmaktadır. Bu konuda çerçeve o derece genişlemektedir ki, genel olarak Allah’ın dinini ve ayetlerini inkârın dile getirildiği ayetlerin dahi mürşid-i kâmillerin inkârı şeklinde yorumlandığına şahit olunmaktadır. Bunun yanında Hz. Peygamberle ilgili bir kısım fıkhî hükümlerin de yine mürşid-i kâmiller yönünde yorumlandığı, hatta Hz. Peygambere mahsus olan hasâis türündeki hükümlerin de yine bu şekilde yoruma tabi tutulduğu görülmektedir. Makale konusu, Hz. Peygambere itaat, ona karşı çıkma/isyan ve Hz. Peygamberle ilgili çeşitli fıkhî konulardaki hükümlere dair işârî yorumlar başlıkları altında incelenmiştir. Bu konuya dair Bahru’l- Medîd tefsirinde dikkat çeken örnekler aktarılmış, bazı durumlarda başka işârî tefsirlere de başvurulmuş ve bu örnekler üzerinden değerlendirmelerde bulunulmuştur. Sonuç olarak Hz. Peygamberle ilgili birçok farklı konuda, işârî yorumların genellikle mürşid-i kâmiller yönünde olduğu görülmektedir. Bu tür yorumların bir kısmı tefsir usulü kuralları açısından kabul edilebilir türden makul yorumlar olarak görülebilir. Ancak bir kısım yorumların ise işârî tefsir metoduna (i’tibâr/analoji yöntemine) uygunluk açısından bir kısım sıkıntılar barındırdığı gibi bazı noktalarda da şer’î hükümlerle uyumsuzluk gösterir vaziyette olduğu ortaya çıkmaktadır. Anahtar kelimeler: Fıkıh, Ahkam Ayeti, Hz. Muhammed, Mürşid-i Kâmil, İşârî Tefsir a Dr., Millî Eğitim Bakanlığı, ddokgoz44@hotmail.com