< o: I Vakıf Mimari Mirasımız LAR DERGİSİ ÖZEL SAY SI Dr. Araş NEFTÇİ I.T.Ü. Öğretim Görevlisi Vakıf hizmetleri genellikle mimari yapılar vasıtasıyla yerine getirilmektedir. Asırlar boyunca değişik binalar inşa edilmiştir, bu anıt yapılar farklı boyutlarıyla maddi ve manevi hizmetlerini sürdürmektedir. İslam aleminin doğusundaki mimari eserler batıdaki sade mimari eserlerden daha zengin ve karmaşıktır. Vakıf topluma yararlı genel hizmetlerin sağlanması için taşınmaz malların gelirlerini, zengin fakir herkesin aidiyeti ne olursa olsun ayırım yapılmadan daimi olarak insanların hizmetine tahsis edilmesidir. Vakfın esası, vakıftan faydalananların vakfedenin dısmdakilerden olmasıdır. Medeniyetinde tarih boyunca vakfetme açısından aldığı önemli rolü ibni Haldun El mukaddime'de s.473 söyle nakletmektedir, "iki yüzyıldan beri Türk devletinde Eyyüboğlu Selahaddin'den şimdiye değin Türk emirlerinin devletlerinde kendi soylarından gelen hükümdarların iktidar çekişmesi ve musibetlerinden, kölelik, bağımlılık ve benzeri müşküllerden korunmak için Medrese, Zaviye ve Ribatlar gibi vakıflar yaptırmışlardır. Bu nedenle vakıflar artmıştır. Bu eserlerde talebe ve hocalar yetişmiştir. Bu ilim pazarlarına Irak'tan Fas'a kadar bir çok insan koşmuştur". Selçuklular ve özellikle sonradan hakimiyeti devralan Osmanlılarda vakıf müesseseni geliştirerek günümüze kadar getirmişlerdir. Türk vakıfları ise şeri' kanuna bağlı olarak sosyal bir gayeyle yapılmış bütün teşebbüsleri bütün sosyal yardım işlerini içine alıyordu. İslam da vakfın faydası Allah'ın kullarına ait olacak ve Allah'ın mülkü hükmünde sayılacak surette bir ' A bina, arsa ve aletleri ferdi mülk olmadan çıkarmaktı, yani Allah'ın mülkünü toplumun faydasına bağışlamak böylece servetin heder olmasını önlemek ve sürekli işletilerek toplum için maddi ve manevi faydalar sağlamaktır. (H.Z.Ülken Vakıflar Dergisi IX s.16). Osmanlı imparatorluğunun umumi hayatında iskan ve imar metodu vakıfların oynamış olduğu büyük bir i Vakıf eserlerinin kalıcı olmasını sağlamak için kaliteli ve sağlam gösterilmiştir. Şehirler imar edildikçe bilim, kültür ve sanatta gelişmeler olur. İmar geriledikçe gelişimde de durma veya buna bağlı olarak gerileme başlar. Vakıf mimari eserler farklı yapı türleriyff zengin çeşitleriyle medeniyetimizin abide eserlerini turmaktadır. olıfel