SDÜ FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ, AĞUSTOS 2021, SAYI: 53, SS. 25-49 SDU FACULTY OF ARTS AND SCIENCES JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES, AUGUST 2021, No: 53, PP. 25-49 25 Makale Geliş | Received : 26.05.2021 Makale Kabul | Accepted : 31.08.2021 Behset KARACA Süleyman Demirel Üniversitesi, Tarih Bölümü behsetkaraca@sdu.edu.tr ORCID Numarası|ORCID Numbers: 0000-0002-5214-3818 İzmir-Aydın Demiryolu Hattı’nın Dinar’dan Sonraki Uzantıları (Proje, İmtiyaz ve Yapım Aşaması)  Extensions of Izmir-Aydin Railway Line After Dinar (Project, Concession and Construction Phase) Öz Demiryolunun bir ulaşım aracı olarak ilk defa hizmete girmesi 1830 yılında İngiltere’de olmuştur. Buradaki gelişmeler kısa sürede diğer Avrupa ülkelerine yayılmıştır. Bu bağlamda Osmanlı Devleti’nde de demiryolu yapımı gündeme gelmiştir. Osmanlı padişahları ve devlet adamları bu tür proje ve demiryolu yapımına çok büyük ilgi göstermişlerdir. Osmanlı Devleti’nin Anadolu toprakları üzerinde yapılan ilk demiryolu, imtiyazı 1856 yılında verilen İzmir–Aydın demiryolu hattıdır. Ancak bu hat 1866 yılında tamamlanmıştır. 1866 yılında İzmir- Aydın hattının açılmasından sonra Aydın Demiryolu Şirketi, 1879 ve 1888 yıllarında iki imtiyaz daha elde ederek demiryolunu Ege Bölgesi’nin içlerine kadar uzatma hakkına sahip olmuştur. Buradaki yollar ilk etapta coğrafi şartlar ile eskiden beri kullanı lan kervan ve ticaret güzergâhları göz önünde bulundurularak İzmir-Aydın-Denizli-Dinar ekseninde düşünülmüştür. Değişik tarihlerde Aydın’dan sonraki hat ve şubeleri yapılarak Dinar’a kadar gelinmiştir. Bu hattın daha iyi işleyebilmesi ve faydalı olması için Dinar’dan sonra Afyon, Uşak, Konya, Isparta, Burdur, Antalya gibi Anadolu’nun diğer bazı şehirleriyle bağlantısının kurulması ve buralara uzatılması gere kmektedir. Bu doğrultuda, İzmir-Aydın Demiryolu Kumpanyası ile 1888 tarihinde demiryollarının genişletilmesi, uzatılması ve şubeleri hakkında bir mukavelename yapılmıştır. Bu mukavelenamede yapılması gerekenler ve şartlar belirtilmiştir. İzmir-Aydın demiryolu hattının Dinar’dan sonra, Çapalı, Çöl Ovası, Çay, Akşehir, Ilgın ve buradan Konya’ya ulaşması, ayrıca Çapalı yakınından ayrılarak Baladız-Isparta ve yine Baladız’dan Burdur’a varması, başka bir hat ile Çay’dan Afyonkarahisar’a, diğer bir hat ile de Çivril, Burgaz (Gürpınar), Kırka ve Uşak’a gitmesi planlanmaktadır. İlave olarak bu hatlardan ayrılacak şubelerin de 12 yıl zarfında kumpanyaya ihale edilmesi istenmektedir. Yine 1 Eylül 1890 tarihi ile Aydın Demiryolu Kumpanyası vekili Mösyö Jun Valesyo tarafından takdim olunan ariza ile bu yolun yapımı için bilgi verilmektedir. İşte biz bu demiryolunun Dinar’dan sonraki uzantıları ve şubelerinin yapımı için ne gibi hazırlıkların ve antlaşmanın yapıldığını arşiv belgeleri ve diğer kaynaklardan ortaya çıkarmaya çalışacağız. Arşiv belgelerinden mil başına ücreti, kumpanyanın ne kadar süre bu yolu işleteceği, hatların nereden geçeceği, uzunluğunun ne kadar olduğu, kilometre başına ne kadar İngiliz lirası takdir ve tayin olunacağı gibi hususları belirteceğiz. Ayrıca bölgedeki demiryollarının yapılmasıyla sağlanacak faydaları ortaya koyacağız. Yine konumuz olan demiryolları hatlarının bazısı Cumhuriyet döneminde yapılmıştır. Bu süreç de çalışmada ortaya konacaktır. Anahtar Kelimeler: İzmir-Aydın demiryolu, Isparta, Burdur, Afyon, Dinar, Antalya, Eğirdir, demiryolu. Abstract The railway was put into service as a means of transportation for the first time in England in 1830. The developments in this country spread to other European countries in a short time. In this context, railway construction had come to the fore in the Ottoman Empire. Ottoman sultans and statesmen showed great interest in such projects and railway construction. The first railway built on the Anatolian lands of the Ottoman Empire was the Izmir-Aydin railway line and its concession was given in 1856. But this line was completed in 1866. After the İzmir-Aydın line was opened in 1866, Aydın Railway Company obtained two more concessions in 1879 and 1888 and so it could have the right to extend the railway until the inner Aegean Region. The railway roads here were first thought for the Izmir-Aydin-Denizli-Dinar axis, taking into account the geographical conditions and the caravan and trade routes used since the time out of mind. In different times, other than Aydın, lines and branches were built and reached to Dinar. In order to make this line functioning better and being useful, it was necessary to establish and extend its connection with some other cities of Anatolia such as Afyon, Uşak, Konya, Isparta, Burdur, Antalya after Dinar. Accordingly, a contract was signed with the Izmir-Aydin Railway Company in 1888 regarding the expansion, extension and branches of the railways. The actions to be taken and the conditions were specified in this contract. It was planned that İzmir-Aydın railway line would reach Çapalı, Çöl Ovası, Çay, Akşehir, Ilgın and Konya after Dinar, and also would reach from nearby of Çapalı to Baladız- Isparta and from Baladız to Burdur. It was also planned that the railway would reach to Afyonkarahisar from Çay with another line, and would reach to Çivril, Burgaz (Gürpınar), Kırka and Uşak with different line. In addition, branches to be separated from these lines were requested to be given out by contract to the company within 12 years. Again, with the date of September 1, 1890, the representative of the Aydın Railway Company, Monsieur Jun Valesyo gave information about the construction of this road. We will try to reveal what kind of preparations and agreements were made for the construction of the extensions and branches of this railway after Dinar with archive documents and other sources. With the archive documents, we will specify the charges per mile, how long the company would run this road, where the lines would pass, what would be the lenght, how much English pound per kilometer would be assessed and assigned. We will also  Bu makale, 18-21 Mayıs 2017’de düzenlenen II. Uluslararası Multidisipliner Çalışmaları Sempozyumu (ISMS)’da sunulan “İzmir -Aydın Demiryolu Hattının Dinar, Afyonkarahisar, Isparta, Burdur ve Bölgedeki Diğer Yerlere Uzatılması İle İlgili Osmanlı Devleti’nin Projeleri, Verdiği İmtiyazlar ve Bu Yolların Yapılması” isimli bildirinin yeniden gözden geçirilip, revize edilerek genişletilmiş halidi r.