Kennis van kankersymptomen en de rol van psychosociale factoren bij tijdig medisch hulpzoekgedrag M. Walthouwer, 1,2 M. Olberding, 1 C. Hoving, 1,2 M. op de Coul, 3 E. Janssen, 1,2 D. van Kann, 1,2 L. Lechner, 2,4 H. de Vries, 1,2 L. van Osch 1, 2 Doel: In de huidige studie werd onderzoek gedaan naar de kennis van kankersymptomen, de adequaatheid van medisch hulpzoekgedrag en de psychosociale voorspellers van dit gedrag onder Nederlandse 55-plussers. Methode: Deze lon- gitudinale studie werd uitgevoerd binnen een pretest-posttest design. Deelnemers (N= 493) werden per e-mail verzocht twee online vragenlijsten in te vullen. Kennis van kankersymptomen werd gemeten aan de hand van herinnering (recall) en herkenning (recognition). Verschillen tussen demografische groepen en voorspellers van medisch hulpzoekgedrag werden geanalyseerd. Resultaten: De herkenning van kankersymptomen was aanzienlijk hoger dan de herinnering. Vrouwen, samenwonenden, hoger opgeleiden en individuen met ervaring met kanker hadden de meeste kennis van kankersympto- men. Tijdig medisch hulpzoekgedrag was adequaat voor chronische symptomen, maar onvoldoende voor urgente symp- tomen. Weinig ervaring met kanker, weinig waargenomen nadelen en een hoge intentie aangaande medisch hulpzoekgedrag bleken het medisch hulpzoekgedrag significant te voorspellen. De invloed van herkenning van kankersymptomen werd gemedieerd door motivationele factoren, terwijl er geen causale relatie was tussen herinnering en tijdig medisch hulp- zoekgedrag. Conclusie: Herkenning van kankersymptomen is een sterkere voorspeller van medisch hulpzoekgedrag dan herinnering. Aangezien de invloed van herkenning werd gemedieerd door motivationele factoren, is het aan te bevelen in toekomstige interventies zowel kennis als motivationele factoren te beı ¨nvloeden. Toekomstige interventies moeten daar- naast worden gericht op minder bekende kankersymptomen en symptomen waarbij medisch hulpzoekgedrag veelvuldig wordt uitgesteld. Trefwoorden: medisch hulpzoekgedrag, kennis, kanker, psychosociale factoren, longitudinaal Inleiding Sinds 2007 is kanker de meest belangrijke oorzaak van sterfte in Nederland. 1 Vroege ontdekking van kanker is van cruciaal belang voor het terugdringen van de morta- liteit, daar de kans op genezing groter is wanneer de ziekte in een vroeg stadium wordt ontdekt. 2 Onderzoek suggereert zelfs dat de overlevingskans met 30% toe- neemt wanneer een individu bij het optreden van symp- tomen bijtijds een huisarts consulteert. 3 Om de ziektelast van kanker te verminderen en over- levingskansen te vergroten, moet de detectie van een mogelijk kankersymptoom worden gevolgd door een adequate respons, zoals het tijdig zoeken van medische hulp. 4 Echter, tussen het moment waarop een individu bewust wordt van een symptoom en het moment dat een huisarts wordt geconsulteerd, zit vaak een lange tijdspe- riode. 4-7 Het uitstellen van het zoeken van medische hulp wordt ook wel patient delay genoemd. Het ‘model of total patient delay’ van Andersen en collega’s beschrijft het proces van medisch hulpzoekgedrag in zes fasen en ver- onderstelt dat in elke fase vertraging kan optreden. 8 Zo kan er vertraging ontstaan wanneer een symptoom niet met ziekte wordt geassocieerd (appraisal delay), wanneer er geen beslissing wordt genomen met betrekking tot het zoeken van medische hulp (illness delay), wanneer het maken van een afspraak wordt uitgesteld (behavioural delay), wanneer moet worden gewacht op de afspraak (scheduling delay) en wanneer na consultatie moet wor- den gewacht op de daadwerkelijke behandeling (treat- ment delay). Een praktische beperking van het model is 1 Maastricht University, Vakgroep Gezondheidsbevordering 2 CAPHRI - School for Public Health and Primary Care 3 KWF Kankerbestrijding, Afdeling Programma Preventie en Patie ¨ntenondersteuning 4 Open Universiteit Nederland, Faculteit Psychologie tsg jaargang 90 / 2012 nummer 1 Kennis van kankersymptomen en de rol van psychosociale factoren bij tijdig medisch hulpzoekgedrag - pagina 36 / www.tsg.bsl.nl