นิพนธ์ต้นฉบับ 1 หน่วยวิจัยการควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธี ภาควิชาเทคโนโลยีชีวภาพ คณะเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยมหาสารคาม จังหวัดมหาสารคาม 44150, ประเทศไทย 2 สาขาสาธารณสุขชุมชน คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา 13000, ประเทศไทย 1 Biocontrol Research Unit, Department of Biotechnology, Faculty of Technology, Mahasarakham University, Maha Sarakham 44150, Thailand 2 Community Public Health Sub-Department, Faculty of Science and Technology, Rajabhat Phranakhon Si Ayutthaya University, Ayutthaya 13000, Thailand * Corresponding author: Prapassorn Bussaman,Biocontrol Research Unit, Department of Biotechnology, Faculty of Technology, Mahasarakham University, Maha Sarakham 44150, Thailand การเปรียบเทียบกิจกรรมต้านเชื้อราระหว่างส่วนใสปราศจากเซลล์ที่ได้จากการเพาะเลี้ยง แบคทีเรีย Xenorhabdus stockiae PB09 ในระดับฟลาสก์และระดับถังหมัก Comparison Between Antifungal Activities of Xenorhabdus stockiae PB09 Cell-free Supernatants Derived from Shake-Flask Cultivation and Fermentation ประภัสสร บุษหมั่น 1* , จิรายุ สาอุตม์ 1 , ปวีณา รัตนเสนา 2 Prapassorn Bussaman 1 , Chirayu Sa-uth 1 , Paweena Rattanasena 2 Received: 22 April 2019 ; Revised: 30 August 2019 ; Accepted: 10 October 2019 บทคัดย่อ สารเมทาโบไลท์หลายชนิดจากแบคทีเรีย Xenorhabdus spp. ซึ่งเป็นแบคทีเรียร่วมอาศัยในไส้เดือนฝอยศัตรูแมลง มีรายงานว่า สามารถต้านเชื้อราก่อโรคพืชได้หลากหลาย โดยเฉพาะเชื้อรา Colletotrichum gloeosporioides (Penz.) Sacc. ซึ่งเป็นหนึ่งใน เชื้อราก่อโรคพืชที่สร้างความเสียหายมากที่สุดต่อพืชผลไม้เมืองร้อนจ�านวนมาก โดยเป็นสาเหตุของโรคแอนแทรคโนส งานวิจัย นี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและเปรียบเทียบกิจกรรมต้านเชื้อราระหว่างส่วนใสปราศจากเซลล์ที่ได้จากการเพาะเลี้ยงแบคทีเรีย Xenorhabdus stockiae PB09 ในระดับฟลาสก์และระดับถังหมักเพื่อยับยั้งการเจริญของเส้นใยเชื้อรา C. gloeosporioides ด้วย วิธีอาหารพิษ จากผลการทดลองแสดงให้เห็นว่าส่วนใสปราศจากเซลล์ที่ได้จากการเพาะเลี้ยงทั้งในระดับฟลาสก์และระดับถังหมัก สามารถยับยั้งการเจริญของเชื้อรา C. gloeosporioides ได้ โดยกิจกรรมต้านเชื้อราของส่วนใสปราศจากเซลล์ที่ได้จากการเพาะ เลี้ยงแบคทีเรีย X. stockiae PB09 ในระดับฟลาสก์และระดับถังหมักขนาด 5 ลิตร จะเพิ่มขึ้นตามระยะเวลาการเพาะเลี้ยงและมี ค่าสูงสุดที่ 72 และ 48 ชั่วโมง ตามล�าดับ นอกจากนี้การหมักในระดับถังหมักยังส่งผลต่อระดับของกิจกรรมการต้านเชื้อราของ ส่วนใสปราศจากเซลล์จากแบคทีเรีย X. stockiae PB09 สูงกว่าการเพาะเลี้ยงในระดับฟลาสก์ งานวิจัยนี้แสดงให้เห็นว่าส่วนใส ปราศจากเซลล์ของแบคทีเรีย X. stockiae PB09 สามารถน�ามาใช้ในการควบคุมเชื้อรา C. gloeosporioides ได้ และการเพาะ เลี้ยงแบคทีเรียในระดับถังหมักให้ผลดีกว่าการเพาะเลี้ยงในระดับฟลาสก์โดยเพิ่มประสิทธิภาพของส่วนใสปราศจากเซลล์ในระยะ เวลาที่สั้นลงถึง 24 ชั่วโมง คำาสำาคัญ: Xenorhabdus stockiae กิจกรรมต้านเชื้อรา Colletotrichum gloeosporioides Abstract A variety of metabolites from the entomopathogenic bacterium Xenorhabdus spp. have been reported to have antifungal activities, especially against Colletotrichum gloeosporioides (Penz.) Sacc., which is one of the most damaging pathogens targeting many tropical fruit plants by causing anthracnose disease. This study aimed to evaluate and compare the antifungal activities of Xenorhabdus stockiae PB09 cell-free supernatants derived from cultivations in shake-fask and