Çarşamba İlçesi Tarım İşletmelerinde Tarımsal Gelirin Fonksiyonel Analizi Hüseyin Avni CİNEMRE, Vedat CEYHAN Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarım Ekonomisi Bölümü, Samsun-TÜRKİYE Geliş Tarihi: 11.03.1996 Tr. J. of Agriculture and Forestry 22 (1998) 241-250 © TÜBİTAK 241 Özet: Bu araştırmada, Çarşamba ilçesinde yer alan çok yönlü üretimde bulunan karışık tarım işletmeleri, ağırlıklı olarak sebze üre- timine yer veren işletmeler ve fındık işletmeleri incelenmiştir. Bu işletmelerde, üretim faktörlerinin tarımsal gelir üzerine etkileri ortaya konulmuştur. Araştırma alanında, karışık tarım işletmeleri ve sebze işletmelerinde ölçeğe artan, fındık işletmelerinde ise ölçeğe sabit getiri tespit edilmiştir. Gizli işsizliğin yörede, genel bir olgu olmayıp, işletme tipine bağlı olduğu saptanmıştır. Functional Analysis of Agricultural Income on Agricultural Farms of Çarşamba Province Abstract: In this research general agricultural farms, vegetable farms and hazelnut farms in Çarşamba province have been explored. The effects of production inputs on agricultural incomes have been explained. General agricultural farms and vegetable farms in the area have increasing retums to scale while hazelnut farms have constant returns to scale. Underemployments is not a general case but depend upon the farming system in the region. Giriş Faktör kullanımında etkinliğin sağlanması ve sınırlı kaynaklardan en fazla faydanın temin edilmesi, ekono- minin önde gelen amacıdır. Dolayısıyla her üretim ünitesi ve faaliyetinde kaynak verimliliğini, faktör kullanım duru- munu ortaya koymak ve mevcut kaynakların ekonomik şartlara uygun olarak kullanılmalarını sağlamak gerek- mektedir. Arazi, işgücü ve sermaye üretim faktörlerinin klasik üçlüsüdür. Türkiye’de tarım işletmelerinin büyük çoğunluğu, son tarım sayımına göre üçte ikisinden fazlası, küçük aile işletmeleridir. Tarım işletmelerini konu edinen araştımalarda, tarım işletmelerinin bir diğer ortak özelliği ekstansif tarım sistemlerine sahip olmalarıdır. Bir çoğu geçimlik tarım işletmesi durumunda olan bu işletmelerde dikkatten kaçan olay, işletme tiplerine göre üretim fak- törlerinin etkinliğinin farklı özellikler taşımasıdır. Çarşamba ilçesi tarım işletmelerinde yapılan bu araştırmada, işletme tiplerine göre üretim faktörleri kul- lanım durumları incelenmiş ve üretim faktörlerinin tarımsal gelir üzerine etkisi ortaya konulmuştur. Çalışmada, girişi takip eden bölümde araştırma materyali ve araştırmada kullanılan metot hakkında bilgi verilmiştir. Araştırma alanındaki tarım işletmelerinin genel özellik- lerinin anlatıldığı bölümden sonra, karışık tarım işlet- meleri ile sebze ve fındık işletmelerinin analizine yer ver- ilmiştir. Çalışma, “Sonuçlar” bölümü ile son bulmuştur. Materyal Araştırmanın ana materyalini, Çarşamba ilçesinde örnekleme yoluyla seçilen tarım işletmeleri ile yapılan anketlerden sağlanan bilgiler oluşturmaktadır. Araştırma bölgesinde hiçbir işletmede, işletme kayıtlarına rastlan- madığı için gerekli bilgiler, tarım işletmelerinden anket yoluyla sağlanmıştır. Ayrıca, bölgedeki çeşitli araştırma kuruluşları tarafından yapılmış araştırma sonuçlarından da yararlanılmıştır. Anketler, 1993 yılı Ekim ve Kasım aylarında doldurul- muş ve çalışmada 1992-1993 üretim periyodu esas alınmıştır. Metot Araştırmada, örnekleme ve fonksiyonel analiz safhalarında uygulanan metotlar aşağıda açıklanmıştır. Örnekleme safhasında uygulanan metot Bu çalışmada Çaramba ilçesinde yer alan, çok yönlü üretimde bulunan “karışık” tarım işletmeleri (polikültür tarım işletmeleri), ağırlıklı olarak sebze üretimine yer