Hayrettin Göçmen, Hikmet Çoban, Ahmet Ursavafl, Funda Coflkun, Erkan Rodoplu, Esra Uzaslan, Oktay Gözü, Dane Ediger, Mehmet Karada¤, Ercüment Ege Uluda¤ Üniversitesi T›p Fakültesi Gö¤üs Hastal›klar› Anabilim Dal›, Bursa, Türkiye Pulmoner Tüberküloz Tedavisinde 4. ‹laç Olarak Streptomisin veya Etambutol Kullanan Hastalar›n ‹laca Ba¤l› Komplikasyon Geliflimi Aç›s›ndan Karfl›laflt›r›lmas› ve Yafl Faktörünün Etkisi The Comparison the Patients Who Use Streptomycin Or Ethambuthol Like Fourth Drug in the Treatment of Pulmonary Tuberculosis, for Occurring the Complication Due to Drugs and Effects of Age Factor 81 Orijinal Araflt›rma / Original Article Özet Girifl: Pulmoner tüberküloz tedavisinde en yayg›n kullan›lan rejim ‹zoniazid (INH) + Rifampisin (RIF) + Morfozinamid (MFZ) kombinasy- onuna Etambutol (EMB) veya Streptomisin (SM) eklenmesidir. Ek medikal zorunluluk bulunmad›¤› sürece yafll› hastalarda EMB, genç hastalarda SM seçilmektedir. Uzun tedavi süreci nedeniyle ilaç kullan›m›na ba¤l› yan etkiler, bazen tedavinin ara verilmesine hatta son- land›r›lmas›na sebep olabilir. Amaç: Çal›flmam›zda dördüncü ilaç olarak SM veya EMB kullanan hastalar aras›nda tedaviye ba¤l› komplikasyon geliflme riski aç›s›ndan fark olup olmad›¤›n› ve yafl faktörünün etkisini araflt›rmay› amaçlad›k. Yöntem: Klini¤imizde Ocak 2001- Aral›k 2005 tarihleri aras›nda yeni tan› alm›fl 81 akci¤er tüberkülozlu olgu retrospektif olarak de¤erlendirildi. Otuziki (%39.5) olgu kad›n, 49 (%60.5) olgu erkekti. Ortalama yafl 46.9±2.1y›ld›. Olgular 60 yafl ve üstü geriatrik (n=23), 59 yafl ve alt› nongeriatrik (n=58) olarak ikiye ayr›ld›lar. Tedaviye ba¤l› komplikasyonlar aç›s›ndan gruplar karfl›laflt›r›ld›. Bulgular: Dördüncü ilaç olarak 61 (%75.3) olgu EMB, 20 (%24.7) olgu SM kullanmaktayd›. EMB kullanan olgular›n 14(%22.9)’ünde, SM kullanan hastalar›n 4 (%20.0)’ünde ilaç kullan›m›na ba¤l› komplikasyon geliflimi mevcuttu. Komplikasyonlar›n 14’ü transaminaz yüksekli¤i (12 EMB, 2 SM), 2’si bilirübin yüksekli¤i (2 EMB), 2’si de vestibüler yan etki (2 SM) fleklindeydi. Hepatik toksisite EMB kombinasyonun- da daha s›k gözlendi (14-16). Dördüncü ilaç olarak SM veya EMB kullanan olgular aras›nda komplikasyon geliflme riski aç›s›ndan anlaml› fark saptanmad› (p=0.767). Geriatrik 23 hastan›n 9 (%39.1)’unda, nongeriatrik 58 hastan›n 9(%15.5)’unda ilaca ba¤l› komplikasyon geliflimi görüldü. Komplikasyon geliflimi geriatrik grupta non geriatrik gruba oranla anlaml› derecede yüksek saptand› (p=0.014). Sonuç: Dördüncü ilaç olarak seçilecek EMB veya SM aras›nda komplikasyon geliflme riski aç›s›ndan fark gözlenmemifltir. Geriatrik popülasyonda komplikasyon riski daha fazlad›r. Hepatik toksisite EMB ilavesinde daha ön planda oldu¤undan, karaci¤er hastalar›nda bu kombinasyon dikkatle izlenmelidir. (Akci¤er Arflivi 2007; 8: 81-4) Anahtar Kelimeler: Akci¤er tüberkülozu, streptomisin, etambutol, komplikasyon Summary Introduction: Most widespread regime in treatment of pulmonary tuberculosis is INH+ RIF+MFZ combination with added EMB or SM. If there is no other medical obligation, be choosed EMB in young patients and SM in old patients. Adverse efects due to long antituberculosis therapy, may occur have break the therapy besides stop. Objective: In our study we aimed to compare the patients who use streptomycin or ethambuthol like fourth drug in the treatment of pulmonary tuberculosis, for occurring the complication due to drugs and effects of age factor. Method: 81 new diagnosed patients with pulmonary tuberculosis who were treated in our clinic between January 2001 and December 2005, were evaluated retrospectively. 32 (%39.5) subjects were female and 49(%60.5) subjects were male. The mean age was 46.9±2.1 years. Subjects were classified two groups like geriatric population (upper 60 years old) and nongeriatric popula- tion (below 60 years old). The groups were compared for the complication due to antituberculosis drugs (p=0.767) Results: 61(%75.3) subjects EMB and 20 (%24.7) subjects SM were using. The adverse effect were seen in 4 (%20.0) of SM Yaz›flma Adresi/Address for Correspondence: Dr. Hayrettin Göçmen, Uluda¤ Üniversitesi T›p Fakültesi Gö¤üs Hastal›klar› ve Tüberküloz Anabilim Dal›, Bursa, Türkiye Tel.: 0224 295 09 41 Faks: 0224 295 09 39 E-mail: dr_hayrettin@yahoo.com.au