Turkish Studies Comperative Religious Studies Volume 13/9, Spring 2018, p. 175-194 DOI Number: http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.13364 ISSN: 1308-2140, ANKARA-TURKEY Research Article / Araştırma Makalesi Article Info/Makale Bilgisi  Received/Geliş: Mart 2018 Accepted/Kabul: Haziran 2018  Referees/Hakemler: Prof. Dr. Ömer YILMAZ – Doç. Dr. İsmail BULUT This article was checked by iThenticate. ŞEMSÜDDİN MUHAMMED B. EŞREF ES-SEMERKANDÎ’DE NEFİS VE MARİFETULLAH * Yusuf OKŞAR ** ÖZET Şemsüddin Muhammed b. Eşref es-Semerkandî’nin İlmü’l-Afak vel’l-Enfüs adlı eseri mantık, felsefe, kelâm, astronomi, klimatoloji, zooloji, botanik, mineroloji, coğrafya, geometri, anatomi ve tasavvuf konularını içermektedir. Eser, âfâkta (dış âlemde) ve enfüste (insanın iç âleminde) var olan yaratılmışların yapısını hikmet ve sanat yönüyle gözler önüne koymayı hedef almaktadır. Müellif, eseri yazmaktaki amacını tam ve şüphesiz bir imana ulaşmak olarak izah etmektedir. Bu doğrultuda müellifin dikkat çektiği en önemli husus ruh ve beden yapısıyla insanın Allah’ın eşssiz ve hikmet dolu yaratışının bir alameti olduğu fikridir. Bu çalışmanın amacı Semerkandî’nin bu mevzudaki fikirlerine yer verdiği tek eseri olan İlmü’l-Afak vel’l-Enfüs çerçevesinde ruh ve nefis kavramlarını incelemektir. Ayrıca ruhun tanımı, ruhun bedenle ilişkisi, Kur'an'da ruh ve nefis kavramının içerdiği manalar, ruhun tezkiyesi ve riyazet ile terbiyesinin ilkeleri ele alınmıştır. Mesele daha ziyade kelam ve felsefe tarihi açısından Semerkandî’nin yaşadığı döneme ışık tutacak şekilde incelenmiştir. Bu çalışmayla felsefe ile meczedilmiş kelam döneminin Matüridi bir âliminin fikirleri izah edilerek alana bir katkı yapılmıştır. Sonuç olarak marifetullaha ulaşmanın ancak aklî melekeleri azami derecede kullanmak, Kur'anî bir terbiyeye sahip olmak ve nefsi arındırmakla mümkün olabileceği tespit edilmiştir. Semerkandî’ye göre birey, ruhen ve bedenen olgun bir şahsiyet haline gelerek marifetullahın sırrına ulaşabilmektedir. Anahtar Kelimeler: Kelam, Maturidilik, Semerkandi, Nefis, Ruh. * Bu makale “Şemsüddin Muhammed b. Eşref es-Semerkandî’nin İlmü’l-Âfâk ve’l-Enfüs Adlı Eserinin Tahkiki, Tercümesi ve Değerlendirmesi” adlı doktora tezinden üretilmiştir. ** Dr. Öğr Üyesi, Mustafa Kemal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, El-mek: josephus1907@gmail.com