PAŃSTWO i PRAWO 10/2022 320 GRZEGORZ KUCA Problem deprecjonowania budżetu państwa 1. Narasta problem deprecjonowania budżetu państwa oraz omijania reguł i zasad budżetowych 1 . Na niespotykaną dotychczas skalę, na przestrzeni 25 lat stosowania Konstytucji, następuje debudżetyzacja finansów publicznych, umoż- liwiająca wydatkowanie środków publicznych z pominięciem budżetu państwa oraz stosowanie różnego rodzaju form wykonywania dopuszczających wykazanie wydatków w innych okresach niż są faktycznie ponoszone. Najwyższa Izba Kon- troli w analizie wykonania budżetu państwa za rok 2020 wskazuje, że pozwala to „wykazać w budżecie państwa dowolny wynik, przez co plan ten przestaje mieć istotne znaczenie dla oceny sytuacji finansowej państwa” 2 . Zjawiska tego nie można ograniczyć ani tym bardziej wyeliminować z wykorzystaniem instrumen- tów kontroli budżetowej określanej coraz częściej mianem mitu kontroli fiskal- nej 3 . Celem artykułu jest analiza form i metod umniejszania roli budżetu państwa jako najwyższego rangą planu finansowego uwzględniającego planowane dochody i wydatki państwa na następny rok budżetowy oraz zaproponowanie sposobów przywrócenia budżetowi państwa odpowiedniej rangi związanej z jego szczegól- nym charakterem oraz centralną pozycją w systemie finansów publicznych. 2. Gospodarkę budżetową charakteryzuje swoistość podziału władzy, który prowadzi do powstania kompetencji budżetowych uwzględniających rolę orga- nów władzy ustawodawczej (Sejmu i Senatu) oraz władzy wykonawczej (Rady Ministrów), a w przypadku kontroli budżetowej – także władzy sądowniczej (sądów, Trybunału Konstytucyjnego). Swoistość tego podziału wynika z faktu, że o ile określanie dochodów, polegające – w myśl zasady quod omnes tangit ab omnibus approbari debetii – na ustalaniu wysokości podatków, należy do istoty władzy ustawodawczej 4 , o tyle decydowanie o wydatkach rozdzielone jest mię- dzy dwie władze – ustawodawczą i wykonawczą. W tej sytuacji konieczne staje 1 Prezentowane w artykule dane liczbowe pochodzą z analiz wykonania budżetu pań- stwa i założeń polityki pieniężnej w 2020 r. oraz 2021 r. dokonanych przez NIK. 2 Zob. Analiza wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej w 2020 ro- ku, Warszawa 2021, s. 9, https://www.nik.gov.pl/plik/id,24240.pdf (dostęp: 10.07.2022 r.). 3 Zob. J. Wehner, Legislature and the Budget Process. The Myth of Fiscal Control, New York 2010, s. 3 i n. 4 Zob. T. Grodyński, Nauka skarbowości i prawo skarbowe, Oxford 1945, s. 5 – autor stwierdza, że w nowoczesnym państwie konstytucyjnym sprawy budżetu należą do re- prezentacji społeczeństwa, a w dalszej perspektywie do ogółu tych, którzy mają płacić podatki.