Pamukkale Univ Muh Bilim Derg, 22(5), 367-375, 2016 Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi Pamukkale University Journal of Engineering Sciences 367 Sağlık bilgi sistemlerinde ontoloji tabanlı bir yaklaşım: Kan testi ontolojisi örneği An ontology based approach in health information systems: Blood test ontology example Emine SEZER 1* , Özgü CAN 1 , Okan BURSA 1 , Murat Osman ÜNALIR 1 1 Bilgisayar Mühendisliği Bölümü, Mühendislik Fakültesi, Ege Üniversitesi, İzmir, Türkiye. emine.sezer@ege.edu.tr, ozgu.can@ege.edu.tr, okan.bursa@ege.edu.tr, murat.osman.unalir@ege.edu.tr Geliş Tarihi/Received: 27.02.2015, Kabul Tarihi/Accepted: 08.05.2015 * Yazışılan yazar/Corresponding author doi: 10.5505/pajes.2015.79847 Araştırma Makalesi/Research Article Öz Abstract Sağlık alanı, farklı kurum ve kişilerin hizmet aldığı aynı zamanda da hizmet sunduğu dağıtık ve karmaşık bir alandır. Bir hasta ile ilgili sağlık veriler de bunun sonucunda; doktorlar, klinikler, eczaneler, sigorta şirketleri ve hastaneler arasında tamamen dağılmış durumdadır. Anlamsal olarak zengin ve yüksek seviyede yapılandırılmış bu dağıtık klinik verinin sağlık alanında her yerden uygun izinler ile paylaşılması ve yeniden kullanılabilmesi, son yıllarda bilgi sistemlerinin odaklandığı önemli çalışma alanlarından biridir. Anlamsal Web'in sunduğu verinin anlamını sunarak bilginin gösterilebilmesi ve bilgilerden yeni bilgiler çıkarılması, sağlık alanı için uygulanabilecek teknolojik bir alt yapı sunmaktadır. Yaşam sıvısı olan kan, içeriğindeki maddeler ile kişilerin hastalıkları hakkında doktorlara ipuçları vermektedir. Sağlık alanında kan testlerinin sonuçları birçok farklı klinik tarafından kullanılabilecek bilgiyi içermektedir. Hastalığın teşhis aşamasında, aynı kan testlerinin yeniden yapılması teşhis süresini uzatıp tedaviyi geciktirirken, maliyeti arttıran bir süreçtir. Kan Testi Ontolojisi, kan ile ilgili sağlık alanında yapılan tüm tıbbı testleri anlamsal olarak modellemek, kan ve kan testlerine ilişkin bilgileri ve bunlar arasındaki ilişkileri tanımlamak üzere geliştirilmiştir. Hastaların kişiselleştirilmiş kan test sonuçlarının sorgulanmasını, paylaşılmasını ve yeniden kullanılmasını sağlayacak olan bir sağlık bilgi sisteminin bilgi tabanı olarak kullanılması amacıyla geliştirilen Kan Testi Ontolojisi, sağlık alanında farklı tıbbi ontolojiler ile birlikte çalışabilir olabilmesi için tıbbi bilişim standartları ile de desteklenmektedir. Health domain is a complex and distributed research area, where different institutions and people take and provide service, at the same time. Therefore, the health data about a patient is completely distributed among doctors, clinics, hospitals, pharmacies and insurance companies. To share and reuse the distributed, well-structured and semantically rich clinical data with the appropriate permissions from anywhere is one of the major areas that the research of information systems focused in healthcare domain in recent years. The semantic web provides a technological infrastructure with representing the meaning of data and reasoning new information from the existing knowledge for the healthcare domain. The blood, as the life fluid, gives hints to the clinicians about a patient's general health status by analyzing the ingredients in. The results of blood tests contain lots of information that can be used by different clinics. In the diagnostic phase, analyzing the blood for the same tests repeatedly delays to start the treatment process and increases the cost. The Blood Test Ontology is developed to model the blood tests semantically that is done in the health field and also to define information related with the blood and the blood tests as well as the relationships between them. The ontology in this work is developed with the aim to be used in the health information system, which should provide the querying, sharing and reusing the personalized the blood test result of the patients, as a knowledge base. The Blood Test Ontology is supported by the medical information standards to be able to interoperable with the other medical ontologies that are developed in the health. Anahtar kelimeler: Kan testi ontolojisi, Sağlık bilgi sistemleri, Anlamsal web, Ontoloji, Tıbbi bilişim standartları Keywords: Blood test ontology, Medical information systems, Semantic web, Ontology, Health information standards 1 Giriş Sağlık alanı, farklı kurum ve kişilerin hizmet aldığı, aynı zamanda da hizmet verdiği büyük ve dağıtık bir uygulama alanıdır. Kişilere uygulanan tedavi hizmetleri ölümcül sonuçlara ya da kalıcı sakatlıklara neden olabilmektedir. Yaşam kalitesini arttırması hedeflenen sağlık hizmetleri, tüm dünyada devletlerin vatandaşlarına sunmak zorunda olduğu bir etkinlik olarak düzenlenmekte ve yürütülmektedir. Bu kapsamda da sağlık alanından yüksek nitelikte, verimli ve sürekliliği sağlanarak hizmet alma ve sunma gereksinimlerinin karşılanabilmesi, sağlık hizmetlerinin her yerde verilmesine bir başka deyiş ile coğrafik olarak dağıtık olmasına sebep olmaktadır. Dağıtık olarak verilen sağlık hizmetleri gerekli olan ve hizmet sırasından oluşturulan sağlık bilgisinin de dağıtık olarak oluşturulmasına neden olmuştur. Tipik olarak bir hastaya ilişkin sağlık verileri; hastaneler, toplum sağlık merkezleri, doktorların özel muayenehaneleri, eczaneler, sağlık sigorta şirketleri gibi kurumlar ile doktorlar, sağlık personeli ve hatta hastanın ailesi arasında dağılmış durumdadır. Yüksek seviyede anlamsallık içeren, yapılandırılmış bu veriler sağlık bilgi sisteminin temelini oluşturmaktadır. Yaşam sıvısı olan kan, damarlar aracılığı ile tüm vücuda yayılmış olan kırmızı, akışkan bir sıvıdır [1]. Kanın başlıca görevleri, hücrelere gerekli olan besini ve oksijeni taşımaktır. Ayrıca, vücudu hastalıklara karşı savunmak için bağışıklık sisteminde önemli bir görevi bulunmaktadır. Kanın yerine konulabilecek doğal ya da yapay herhangi bir madde bulunmamaktadır. Kan, her hangi bir şekilde suni olarak oluşturulamaz veya üretilemez, bu nedenle de kana gereksinim duyan hastalar için kaynak sadece kana gereksinim duyan kişiye uygun olan bağışçılardır. Bir kişi herhangi bir şikâyet veya kontrol için bir doktora başvurduğunda, doktor öncelikle hastanın tıbbi geçmişine ve şikâyetlerine yönelik olarak hastayı dinlemekte ve daha