Türk Tarım – Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi, 6(10): 1422-1430, 2018 Türk Tarım - Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi Çevrimiçi baskı, ISSN: 2148-127X www.agrifoodscience.com Türk Bilim ve Teknolojisi Orta Doğu Ülkelerinin Su Ürünleri Üretimi Hülya Saygı * , Aysun Kop, Hatice Tekoğul, Özgür Altan Ege Üniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi, Su Ürünleri Bölümü, 35100 Bornova/İzmir, Türkiye M A K A L E B İ L G İ S İ Ö Z Araştırma Makalesi Geliş 08 Haziran 2018 Kabul 02 Temmuz 2018 Bu çalışmanın amacı, Zaman serileri analizi yöntemiyle Orta Doğu Ülkelerinin su ürünleri yetiştiriciliğinin 2030 yılı için gelecek tahmini yapmaktır. Ayrıca, Orta Doğu ülkeleri için temel bileşen analizi (PCA) ve hiyerarşik küme analizi (HCA) yöntemleri ile su ürünleri üretim, ithalat, ihracat ve tüketim verilerine dayalı bir sınıflandırma ve kümeleme yapmaktır. FAO (Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü)’nun 1950-2016 yılları arasındaki Orta Doğu ülkelerine ait su ürünleri istatistiklerinden yararlanılmıştır. Bu verilere zaman serileri, Kü meleme ve Faktör analizi uygulanmıştır. Zaman serisi analizi sonucuna göre mevcut durum devam ederse, su ürünleri yetiştiriciliği Kuveyt, Libya ve Suriye’de sona erecektir. Diğer ülkelerinde 2030 yılı için üretim miktarları en düşük Ürdün ve en yüksek Mısır için tahmin edilmiştir. Buna göre, Orta Doğu ülkelerinde toplam su ürünleri yetiştiriciliği üretim miktarı 2030 yılında 4,8 milyon ton olacağı tahmin edilmiştir. PCA’ ne göre PC1 için sırasıyla Kıbrıs, Irak, İsrail, Ürdün, Kuveyt, Lübnan, Suudi Arabistan, Türkiye ve Birleşik Arap Emirlikleri iken, PC2 için Cezayir, Mısır, İran, Umman, Tunus ve Yemen için yüksek oranda ilişkili bulunmuştur. HCA’ne göre ilk küme Ürdün, Lübnan, Kuveyt, Kıbrıs, Irak iken 2. Kümede İsrail, Birleşik Arap Emirlikleri, Cezayir, Tunus, Umman ve Yemen, 3. Kümede Suudi Arabistan, 4. Kümede ise İran, Türkiye ve Mısır’dan oluşmaktadır. Bu çalışmanın sonuçlarına göre, Orta Doğu ülkelerinin su ürünleri yetiştiriciliği tür bazında daha ayrıntılı olarak incelenmelidir. Ayrıca ülkelerin su ürünleri politikalarında gerekli düzenlemeler için tavsiye edilmektedir. Anahtar Kelimeler: Orta Doğu Su ürünleri yetiştiriciliği Zaman serileri Temel Bileşenler Analizi Hiyerarşik Küme Analizi Turkish Journal of Agriculture - Food Science and Technology, 6(10): 1422-1430, 2018 Aquaculture Production of Middle Eastern Countries A R T I C L E I N F O A B S T R A C T Research Article Received 08 June 2018 Accepted 02 July 2018 The main aim of this study is to estimate the future of the aquaculture of Middle Eastern Countries for the year 2030 by time series analysis method. In addition, it is a classification and clustering based on fisheries production, import, export and consumption data with basic component analysis (PCA) and hierarchical cluster analysis (HCA) methods for Middle Eastern countries. FAO (United Nations Food and Agriculture Organization) used the statistics of fisheries products of the Middle East countries between 1950 and 2016. Time series, clustering and factor analysis were applied to these data. As a result of the time series analysis, the aquaculture production will end up in Kuwait, Libya and Syria if the current situation continues. Also, in other countries, production for 2030 is projected to be lowest for Jordan and the highest for Egypt. Accordingly, the total amount of aquaculture production in the Middle East countries is estimated to be 4.8 million tons in 2030. In the PCA, according to PC1; Cyprus, Iraq, Israel, Jordan, Kuwait, Lebanon, Saudi Arabia, Turkey and the United Arab Emirates and according to PC2; Algeria, Egypt, Iran, Oman, Tunisia and Yemen have been associated with high rates, respectively. According to the HCA; first cluster, Jordan, Lebanon, Kuwait, Cyprus, Iraq; 2nd cluster Israel, United Arab Emirates, Algeria, Tunisia, Oman and Yemen; 3rd cluster Saudi Arabia; 4. Cluster consists of Iran, Turkey and Egypt. According to the results of this study, the aquaculture of these countries should be examined in more detail. It is also recommended that countries implement the necessary regulations in fisheries policies. Keywords: Middle East Aquaculture Time Series Basic Component Analysis Hierarchical Cluster Analysis DOI: https://doi.org/10.24925/turjaf.v6i10.1422-1430.2058 * Corresponding Author: E-mail: hulyasaygi70@gmail.com * Sorumlu Yazar: E-mail: hulyasaygi70@gmail.com