AGNIESZKA BĘDKOWSKA-KOPCZYK Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej Przekleństwa jako przykład łamania tabu (na podstawie języka polskiego i słoweńskiego oraz innych języków słowiańskich) 1. W obiegowej opinii przekleństwa stanowią nieodłączną część codziennego języka, tzw. języka ulicy 1 . Często słyszy się także, że jeśli ktoś potrafi przeklinać w języku obcym, oznacza to, że język ten dobrze opanował. Wiele formuł prze- kleństw uległo frazeologizacji, a ich pierwotna motywacja semantyczna jest dziś nieczytelna. Celem tego artykułu jest dotarcie do pierwotnych motywacji seman- tycznych przekleństw polskich i słoweńskich 2 oraz sfer tabu, których transgresji przekleństwa te – w moim przekonaniu – dokonują. Maciej Grochowski przypisuje przekleństwom trzy sensy: wartościujący, instrumentalny i wyrażeniowy, traktując je jako uniwersalną nazwę zachowań 1 B. Nežmah w odniesieniu do przekleństw w języku słoweńskim pisze, iż „nie można się ich nauczyć ani w szkole, ani ze słowników, gramatyk i podręczników do zasad pisowni, nikt ich nie naucza, a znamy je wszyscy. [...] Łatwiej nam jest przeklinać niż wyrażać się w języku literac- kim; w przekleństwach wszystko jest możliwe: zmiany szyku i błędne formy trybu rozkazującego, mimo to są zrozumiałe” (Nežmah 1997: 71, tłum. A.B.-K.). 2 W zakresie języka polskiego posłużyłam się przekleństwami zarówno zasłyszanymi, jak i pochodzącymi ze Słownika polskich przekleństw i wulgaryzmów M. Grochowskiego (1995), z ar- tykułów językoznawczych na temat przekleństw i klątw (szczegółowy wykaz znajduje się w bi- bliografii) oraz ze stron internetowych. Przekleństwa słoweńskie pochodzą z komentarzy i dyskusji na forach internetowych, słownika języka słoweńskiego (dalej SSKJ) i słownika przekleństw sło- weńskich, zawartego w pracy M. Reichmayra (2003), i zbioru przekleństw słoweńskich dialektów: prekmurskiego i pomurskiego autorstwa J. Pšajd i F. Kuzmiča (2005). Oprócz przekleństw polskich i słoweńskich posłużyłam się także przekleństwami z innych języków słowiańskich, zebranymi w oparciu o słowniki internetowe (The Alternative Dictionaries) oraz internetowe komentarze nad- syłane przez m.in. Słoweńców, Serbów, Chorwatów, Macedończyków do elektronicznych wydań artykułów językoznawczych lub popularnonaukowych na temat przekleństw. Należy dodać, że nie- które z cytowanych w pracy przekleństw wyszły już z użycia, jednakże są cytowane ze względu na wartość eksplikacyjną. Acta Universitatis Wratislaviensis No 3151 Jêzyk a Kultura Jêzyk a Kultura • tom 21 • Wrocław 2009 Język a Kultura 21: Tabu w języku i kulturze, 2009 © for this edition by CNS