Araştırma Makalesi Bayburt Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi Cilt 2, Sayı 1 dergipark.gov.tr/bufbd Geliş Tarihi: 22.03.2019 Kabul Tarihi:21.05.2019 *e-Posta: oyilmaz@bayburt.edu.tr Tarhun ve Kişniş Tohumunun Uçucu Yağ Bileşenleri Özlem YILMAZ *1 , Güzin KABAN 2 , Mükerrem KAYA 2 1 Bayburt Üniversitesi, Gıda Mühendisliği Bölümü, Bayburt, Türkiye 2 Atatürk Üniversitesi, Gıda Mühendisliği Bölümü, Erzurum, Türkiye Anahtar Kelimeler: Uçucu Yağ, tarhun (Artemisia dracunculus), kişniş tohumu (Coriandrum sativum), GC/MS Özet Araştırmada, Bayburt ilinden temin edilen tarhun (Artemisia dracunculus) ile Erzurum ilinden temin edilen kişniş tohumu (Coriandrum sativum) örneklerinin su buharı distilasyonu ile uçucu yağları elde edilmiştir. Elde edilen örneklerin uçucu yağ bileşenleri gaz kromatografisi/kütle spektrometresi (GC/MS) ile belirlenmiştir. Kişniş tohumunda 38, tarhunda ise 48 bileşen tanımlanmıştır. Kişniş tohumu uçucu yağının en önemli bileşeni linalol olarak belirlenmiştir. Bunu sırasıyla γ-terpinen, alfa pinen, geraniol ve D-limonen izlemiştir. Bütanal, pentanal, hekzanal, 2- hekzanal, heptanal, benzaldehit, kopaen, alfa-fellandren ve 3-karen ise oldukça düşük miktarlarda belirlenmiştir. Tarhun uçucu yağında major bileşen olarak estragol belirlenmiş ve bunu sırasıyla metil öjenol, elemisin, isoelemisin, β-osimen, terpinen- 4-ol ve D-limonen izlemiştir. Essential Oil Compounds of Tarragon and Coriander Seed Keywords: Essential oil, tarragon (Artemisia dracunculus), coriander seed, (Coriandrum sativum), GC/MS Abstract In this study, the essential oils of the tarragon (Artemisia dracunculus) taken from Bayburt province and coriander seed (Coriandrum sativum) taken from Erzurum province were obtained by water distillation. Essential oil compounds of the obtained oils were determined by gas chromatography/mass spectrometry (GC/MS). Coriander seed and tarragon have 38 and 48 compounds, respectively. The most important compound of coriander seed essential oil was linalool. This was followed by γ-terpinene, alpha pinene, geraniol and D-limonene, respectively. Butanal, pentanal, hexanal, 2-hexanal, heptanal, benzaldehyde, copaene, α-phellandrene and 3-carene were found in very low amounts. Estragole was determined as the major compound in essential oil of tarragon and followed by methyl eugenol, elemicin, isoelemicin, β-ocimene, terpinen-4-ol and D-limonene. 1. GİRİŞ Uçucu yağlar, bitkilerin yaprak, çiçek, kabuk, tohum ve köklerinden su veya su buharı distilasyonu ile elde edilen, oda sıcaklığında genellikle sıvı formda olan, fakat bazen donabilen, uçucu, kuvvetli kokulu ve yağımsı karışımlardır [1]. Bu yağlar su ve buhar distilasyonu ya da sadece buhar distilasyonu ile elde edilebilmektedir. Bu yöntemler geleneksel ve en yaygın kullanılan yöntemlerdir [2]. Bununla birlikte bu yöntemlerin, yüksek enerji tüketimi, uzun ekstraksiyon süresi, ısıya duyarlı bileşiklerin bozulması gibi dezavantajları bulunmaktadır [3]. Uçucu yağların eldesinde maserasyon, anfloranj ve soğuk presin yanısıra çözücüler veya süper kritik akışkanlar ile ekstraksiyon gibi modern teknikler de kullanılmaktadır. Distilasyondan elde edilen verim düşük olduğunda maserasyon kullanılabilirken, anfloranj ve çözücü ekstraksiyonu hassas, pahalı ve ısıya duyarlı materyaller için kullanılmaktadır [2]. Antibakteriyel [4, 5, 6] özelliklerin yanı sıra uçucu yağların veya bileşenlerinin, antiviral [7, 8], antifungal [9, 10,11], antioksidan [12] ve antibakteriyel [13] özellikleri de bulunmaktadır. Bu özelliklerin, bu bileşiklerin bitkilerdeki işlevleriyle ilgili olduğu düşünülmektedir [14].