Przegląd Geografczny 2022, 94, 2, s. 175-198 htps://doi.org/10.7163/PrzG.2022.2.1 htps://www.igipz.pan.pl/przeglad-geografczny.html Zmiany zaludnienia obszarów wiejskich w Polsce a ich poziom rozwoju społeczno-gospodarczego Changes in population in rural areas of Poland as set against their levels of socio-economic development Andrzej Rosner 1 • Monika Wesołowska 2 1 Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN ul. Nowy Świat 72, 00‑330 Warszawa 2 Uniwersytet Marii Curie‑Skłodowskiej Instytut Geografi Społeczno‑Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej al. Kraśnicka 2D, 20‑718 Lublin arosner@irwirpan.waw.pl • monika.wesolowska@umcs.pl Zarys treści. Od lat 90. XX w. w Polsce zachodzi intensywny proces przemian struktury gospodarczej obszarów wiejskich, przejawiający się m.in. w zmianie struktury zawodowej jej mieszkańców. Rozwój pozarolniczych sposobów gospodarowania prowadzi do powstawania obszarów wiejskich o charakterze wielofunkcyjnym, odnotowujących przyrost zaludnienia, na których rola rolnictwa jako źródła utrzymania mieszkańców ule- ga zmniejszeniu. Z drugiej strony, na obszarach marginalnych o wciąż dominującej funkcji rolniczej dochodzi do znacznych ubytków ludności. Jednym ze skutków obserwowanego procesu są zmiany w osadnictwie wiej- skim. Celem artykułu jest prezentacja metody prowadzącej do określenia poziomu rozwoju społeczno-gospo- darczego gmin, opracowanej w ramach Monitoringu Rozwoju Obszarów Wiejskich w Polsce, oraz pogłębienie dotychczasowej wiedzy o zmianach rozkładu przestrzennego ludności wiejskiej w zależności od poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego danego obszaru oraz strukturalnych cech osiągniętego poziomu. Autorzy wykorzystali bazę danych Głównego Urzędu Statystycznego, która umożliwiła wyróżnienie wsi ze wzrastającą liczbą ludności i wyludniających się. Wyniki badań potwierdziły, że przestrzenne zróżnicowanie zaludnienia obszarów wiejskich ulega ciągłym zmianom, a ich efektem jest zmniejszanie się zaludnienia w rejonach poło- żonych z dala od większych miast, a wzrost w strefach podmiejskich. Słowa kluczowe: zmiany zaludnienia, obszary wiejskie, poziom rozwoju społeczno-gospodarczego, Polska. Keywords: populaton change, rural areas, level of socio-economic development, Poland. Wstęp Rozkład przestrzenny zaludnienia obszarów wiejskich ulega ciągłym zmianom. Uzależnio- ny jest od wielu czynników, w szczególności od poziomu rozwoju społeczno-gospodar - czego danego regionu. Celem prezentowanych badań jest pogłębienie dotychczasowej wiedzy o zmianach rozkładu przestrzennego ludności wiejskiej w zależności od poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego gmin w Polsce oraz strukturalnych cech osiągnięte- go poziomu. W badaniach podjęto również próbę określenia kierunku zmian zaludnienia na obszarach o odmiennych charakterystykach. Dodatkowym celem artykułu jest pre- zentacja metody wyznaczenia poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego gmin w Pol-