- 2419 - Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi The Journal of International Social Research Cilt: 9 Sayı: 43 Volume: 9 Issue: 43 Nisan 2016 April 2016 www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581 ERKEN DÖNEM HIRİSTİYAN PASİFİZMİ (ŞİDDET KARŞITLIĞI) EARLY CHRISTIAN PACIFISM (NONVIOLENCE) Hasan DARCAN * Öz Hıristiyanlığın barış ve şiddet bağlamında ele alınması genelde iki türlü yapılagelmiştir. Bazıları Hıristiyanların ne denli pasifist (şiddet karşıtı) olduğunu göstermeye çalışmış bazıları ise bunun aksine Hıristiyanların şiddet uygulamalarını anlatmaya gayret etmiştir. Oysa Hıristiyanlık tarihi, her iki görüşü de doğru çıkaracak örneklerle doludur. Bu makale, böyle bir tartışmada hangi argümanların daha gerçekçi olduğunu tespit etmeyi hedeflememiştir. Çalışmanın amacı, Yeni Ahit’e ve İznik Konsili (325) öncesinde yaşamış kilise babalarının eserlerine göre erken dönem Hıristiyanlarının sahip oldukları pasifizm anlayışını incelemektir. Anahtar Kelimler: Yeni Ahit, Kilise Babaları, Hıristiyanlık, Pasifizm, Şiddet. Abstract Studies on Christianity in the context of peace and violence have been conducted in two ways. While some have tried to prove how the Christians are pacifist; others, on the contrary, have struggled to testify that they have used violence indeed. However, history of Christianity is laden with instances proving both of these notions. This article does not aim to determine which of these arguments are tangible. The aim of this study is to examine the perception of pacifism in early Christians within the scope of the New Testament and the written works of church fathers who lived prior to Council of Nicaea (325). Keywords: New Testament, Church Fathers, Christianity, Pacifism, Violence. GİRİŞ Tarih boyunca dindarların en büyük imtihanlarından birisi şüphesiz, barış ve şiddet arasında kendi konumlarını tanımlamak olmuştur. Hemen her dinde barış söylemi bir şekilde bulunsa da mensupları şiddetten tamamen kaçınamamıştır. Teorilerde barış vurguları daha fazla ön plana çıkmasına rağmen pratikte -haklı veya haksız- şiddet içerikli uygulamalardan uzak durulamamıştır. 1 Bu nedenle toptancı bir yaklaşımla her hangi bir dinin tüm üyelerini, “barış yanlısı” ya da “şiddet yanlısı” şeklinde isimlendirmek, tarihi gerçekleri göz ardı etmeksizin yapılamayacaktır. Hıristiyanlar için de bu durum geçerlidir. Nitekim Hıristiyan tarihine bakıldığında her iki nitelemeyi de doğrulayacak çok sayıda vakıa bulmak mümkündür. Hıristiyanların şiddete yaklaşımı, zaman ve mezheplere göre değişkenlik göstermiştir. Kronolojik açıdan dört farklı süreçten söz edilebilir. İlki İsa ile başlayan ve İmparator Konstantin’e (ö: 337) kadar devam eden pasifist (şiddet karşıtı) dönemdir. İkincisi, Konstantin ile başlayan, St. Augustine (ö: 430) ile dogmalaştırılan ve haçlı seferlerine kadar uzanan “haklı savaş” (justum bellum / just war) dönemidir. Üçüncüsü haçlı seferleri boyunca devam eden “kutsal savaş” (bellum sacrum / holy war) dönemidir. 2 Dördüncüsü ise haçlı seferlerinden günümüze kadar süregelen ve her üç anlayışın da varlığını sürdürdüğü senkretik dönemdir. 3 Şiddete bakışın mezheplere göre farklılaşması ise ağırlıklı olarak senkretik dönemde karşımıza çıkmaktadır. Örneğin Lutheran ve Anglikan kiliseleri kutsal savaş, Reform Kiliseleri haklı savaş, Anabaptist ve Kuveykır gibi kiliseler ise pasifizm çizgisinde olmuşlardır. 4 (Bununla beraber bir ülkedeki kiliseler bazen topyekûn barışın veya savaşın yanında olabilmişlerdir. Örneğin, Amerika’daki kiliseler, Birinci Dünya * Yrd. Doç. Dr., Fatih Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Dinler Tarihi. 1 Bkz. Kadir Albayrak (2008). “İdeal Barış Söylemi ile Reel Şiddet Eylemi Arasında Dinler”, Din ve Dünya Barışı Uluslar Arası Sempozyum, İstanbul, s. 574-601. 2 Roland H. Bainton (1960). Christian AttitudesToward War and Peace, New York: Abingdon Press, s. 14-5. 3 Yapılan dörtlü taksim genel bir değerlendirmedir. Yoksa her dönemin içinde farklı görüşü savunanlar bulunabilir. 4 Bunların yanı sıra pek çok pasifist gruptan söz edilebilir. Albigenses, The Lollards, The Bohemian Brethen veya Moravians, Waldensians, Hussites, Taborites, Obbenites, Mennonites, The Schwenkfelders, The Dunkers, The English Shakers, The German Inspirationists, The Russian Doukhobors, The French Camisards, bunlardan birkaçıdır. Robert C. Stevenson (1934). “The Evolution of Pacifism”, International Journal of Ethics, C. 44, S. 4, s. 440; Wilhelm Wille (2007). “Ambivalence in the Christian Attitude to War and Peace”, International Review of Psychiatry, C. 19, S. 3, s. 237; Mark Juergensmeyer (2005). “Nonviolence” Encyclopedia of Religion, Second Edition, Detroit: Thomson Gale, C. IX, s. 6647; J. Gordon Melton (2005). “Pacifism”, Encyclopedia of Protestantism, USA: Facts On File, s. 412-4. Pasifizmi savunan bu grup üyelerinin pek çoğu heretik görülmüş ve kendileriyle mücadele edilmiştir. Hıristiyanlığın barış-şiddet arasında yaşadığı dönüşümler için ayrıca bkz. Duane Cady (2010). From Warism to Pacifism, Philadelphia: Temple University Press, s. 1- 15.