4 DEVELOP 1-2020 Verbinden en verbeteren: Opbrengsten van sociaal kapitaal in het onderwijs Nienke M. Moolenaar ‘Het gaat niet om wie je bent, maar wie je kent’. Dit gezegde treft de kern van sociaal kapitaal. Sociaal kapitaal gaat uit van de mogelijkheden die sociale relaties bieden. Wie kent het niet? Die vriend die je wel kan helpen met je belastingaangifte, die collega die je even snel uit de brand helpt… Sociaal kapitaal is een vorm van vermogen dat belangrijke deuren kan openen in het onderwijs. Denk hierbij aan het sociaal kapitaal van leerlingen en hun ouders. Maar ook het sociaal kapitaal van docenten kan bijdragen aan het leren van leerlingen, zoals recent onderzoek aantoont. Sociaal kapitaal werd populair als onderzoeksterrein binnen het onderwijs toen Coleman (1988) aantoonde dat een gebrek aan sociaal kapitaal van leerlingen samen hing met vroegtijdig schoolverlaten. Colemans idee was dat de sociale omgeving waarin een kind opgroeit een grote rol speelt bij de kansen die het kind krijgt. Kinde ren die opgroeien in een rijke sociale omgeving zullen meer kansen krijgen dan kinderen die opgroeien in een sociaal arme omgeving, omdat zij niet voldoende ‘bron nen’ in hun omgeving hebben die hen helpen in hun schoolloopbaan. Onder die bronnen rekende Coleman de hoeveelheid steun die leerlingen van hun ouders kregen, gebaseerd op bijvoorbeeld de opleidingsver wachtingen van ouders en de betrokkenheid van beide ouders bij de opvoeding. Dit zou zich bijvoorbeeld uiten in ondersteuning bij het maken van huiswerk en het beschikken over toegang tot een bibliotheek. Veelvuldig vervolgonderzoek toonde inderdaad aan dat sociaal kapitaal van leerlingen invloed had op leerprestaties, slagingskans, onderwijsloopbaan, en psychosociale factoren die onderwijs beïnvloeden, zoals leerlingbe trokkenheid en motivatie (Dika & Singh, 2002). Alom werd al snel erkend dat sociaal kapitaal bijdraagt aan het vermogen om te leren. Nienke Moolenaar is als post-doc verbonden aan de Universiteit Twente. Zij promo- veert op 1 juni 2010 aan de Universiteit van Amsterdam op haar proefschrift over de opbrengsten van sociaal kapitaal in het basisonderwijs.