Tạp chí Khí tượng Thủy văn 2021, 724, 59–71; doi:10.36335/VNJHM.2021(724).59–71 http://tapchikttv.vn/ Bài báo khoa học Ứng dụng đồng hóa dữ liệu dự báo các trường khí tượng độ phân giải cao cho khu vực Than Uyên (Lai Châu) Nguyễn Đức Nam 1 , Nguyễn Tiến Mạnh 1 , Nguyễn Xuân Anh 1 , Phạm Lê Khương 1,3 , Nguyễn Thanh Linh 1 , Nguyễn Văn Hiệp 1,2* 1 Viện Vật lý Địa cầu; ducnam.mi@gmail.com; ntmanh18196@gmail.com; anhnx@igp- vast.vn; khuongpl@igp-vast.vn; nguyenthanhlinht58@gmail.com 2 Đài KTTV khu vực đồng bằng Bắc Bộ; hiepwork@gmail.com 3 Học viện Khoa học và Công nghệ; khuongpl@igp-vast.vn *Tác giả liên hệ: hiepwork@gmail.com; Tel.: +84–963297457 Ban Biên tập nhận bài: 15/1/2021; Ngày phản biện xong: 22/3/2021; Ngày đăng bài: 25/4/2021 Tóm tắt: Nghiên cứu này sử dụng mô hình WRF để dự báo các trường khí tượng độ phân giải cao cho khu vực có địa hình phức tạp tại Than Uyên (Lai Châu). Nghiên cứu ứng dụng phương pháp đồng hóa dữ liệu 3DVAR nhằm bổ sung số liệu quan trắc nâng cao chất lượng điều kiện ban đầu của mô hình. Số liệu được sử dụng để chạy chương trình đồng hóa 3DVAR bao gồm số liệu gió vệ tinh, số liệu quan trắc tại trạm và số liệu quan trắc cao không ở phạm vi miền tính của mô hình. Kết quả cho thấy đồng hóa số liệu đã cải thiện chất lượng dự báo nhiệt độ, độ ẩm và lượng mưa, diện mưa so với trường hợp không đồng hóa. Từ khóa: WRF3DVAR; Đồng hóa số liệu; Spin–up; Mưa lớn. 1. Mở đầu Dự báo thời tiết là một trong những nhiệm vụ quan trọng của ngành Khí tượng, có vai trò không nhỏ đối với các ngành, các lĩnh vực khác nhau trong đời sống xã hội. Trong những năm gần đây, khí hậu toàn cầu đã và đang biến đổi mạnh mẽ, các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng có dấu hiệu gia tăng trên thế giới cũng như ở Việt Nam. Năm 2020 các tỉnh Bắc Bộ không chỉ chịu những thiệt hại to lớn do rét đậm, rét hại, mưa đá gây ra mà còn hứng chịu ảnh hưởng của những đợt mưa lớn. Theo báo cáo của Văn phòng thường trực Ban Chỉ huy Phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn tỉnh Lai Châu, từ 19h ngày 11/7 đến 13h ngày 12/7 khu vực Lai Châu đã có mưa với lượng mưa phổ biến từ 30–100 mm, riêng tại thị trấn Tân Uyên 198 mm, Nậm Sỏ 144 mm, Khun Há 133 mm, Bình Lư 124 m, Mường Mít 101 mm. Mưa kéo dài kéo theo lũ quét, sạt lở đất đã gây một số thiệt hại về tài sản của Nhà nước và nhân dân. Việc dự báo chính xác hiện tượng mưa lớn sẽ góp phần giảm thiểu những thiệt hại mà nó gây ra. Trong bài báo này, nhóm nghiên cứu tiến hành thử nghiệm dự báo các trường khí tượng độ phân giải cao trong đợt mưa lớn tháng 7 năm 2020 tại khu vực Lai Châu bằng ứng dụng kĩ thuật đồng hóa số liệu. Nam Trung Quốc là khu vực có cơ chế mưa gần với Việt Nam, nên những năm gần đây có nhiều nghiên cứu về dự báo mưa khu vực gần biên giới Việt Nam. Trong “Cơ chế lượng mưa kỷ lục đột biến ở Quảng Châu (Trung Quốc)” [1], tác giả đã nghiên cứu các yếu tố gây ra lượng mưa lớn, bao gồm các hình thế thời tiết, hiệu ứng địa hình và hiệu ứng đô thị bằng mô hình WRF. Nghiên cứu cho thấy rằng luồng không khí nóng ẩm ở Biển Đông liên tục cung cấp điều kiện thuận lợi cho sự phát triển mưa lớn. Mưa tạo ra một vùng lạnh yếu kết hợp với dòng đối lưu đã góp phần hình thành liên tục những ổ dông mới. Sự tương tác giữa