İHYA ULUSLARARASI İSLAM ARAŞTIRMALARI DERGİSİ CİLT: 2; SAYI:2 (2016) 24 SEYYİD SIBĞATULLAH ARVÂSÎ HİZÂNÎ VE GAYDA TEKKESİ * Mehmet Saki ÇAKIR ** Öz Seyyid Sıbgatullah Arvâsî, (v. 1870) Türkiye’de özellikle Doğu ve Güneydoğu bölgesinde Nakşbendî-Hâlidîliğin yerleşmesi ve yayılmasında en etkili kişilerden biridir. Hilafeti Seyyid Taha Nehrî’den (v. 1853) alan Arvâsî, şeyhine olan tam teslimiyeti ve muhabbeti ile en önemli halifelerinden olmuştur. Şeyhinin telkini üzere Hizan’a giden Arvâsî buradaki irşad faaliyetleri neticesinde bölgede tanınan bir şeyh olur ve gün geçtikçe müridleri çoğalır. Gayda Tekkesini kurmakla asıl şöhretine ulaşan Arvâsî’nin halifeleri, bölgenin büyük âlimlerinden oluşmaktadır. Arvâsî’nin önde gelen halifeleri Şeyh Abdurrahman Tâğî, (v. 1886) Mevlana Halid Orekî, (v. 1877-8) ve Şeyh Abdurrahman Buhtî (Meczub) olarak bilinmektedir. Ondan sonra tekkeyi çocukları Şeyh Bahaeddin (v. 1870) ile Şeyh Celaleddin (v. 1878) ve diğerleri devam ettirse de bu tekkenin devamını sağlayan ve asıl halefi olarak Norşin Tekkesi’nin kurucusu Şeyh Abdurrahman Tâğî kabul edilmektedir. Bu durum, vefatından sonra saliklerin Şeyh Abdurrahman Tâğî’ye yönelmesinden anlaşılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Seyyid Sıbgatullah Arvâsî, Nakşbendîlik, Hâlidîlik, Gayda Tekkesi. SAYYİD SİBGHATULLAH ARWASİ HİZANİ AND TEKKA OF GAYDA Abstract Sayyid Sibghatullah Arwasi is of one the most influential sheikh during the expansion of Naqshband-Khalidi order in Turkey, especially in the East and Southeast part of the country. Arwasi was a predecessor of Sayyid Taha and he had been prominent caliphs of his sheikh, because of his commitment and divine love toward Sheikh Taha. Arwasi went to Hizan (Bitlis) with sheikh's suggestion. As a result of his irshad his authority as a sheikh has been recognized. When Arwasi establish Tekka of Gayda, his reputation reaches the highest level. The prominent Arwasi’s caliphs have been known as Sheikh Abdurrahman Tagi, Mawlana Khalid Orekî, and Abdurrahman Buhti (Meczub). When Arwasi passed away, even his sons Sheikh Jalaluddin with Sheikh Bahaeddin and others has been maintaining the tekka. But the actual successor of Arwasi was Sheikh Abdurrahman Tagi and afterward he founded the main tekka: Tekka of Norshen. Keywords: Sayyid Sibghatullah Arwasi, Naqshbandiyyah, Khalidiyya, Tekka of Gayda. Giriş Mevlânâ Hâlid-i Şehrezorî Bağdâdî’nin (v. 1242/1827) kurucusu olduğu Nakşbendî- Hâlidîlik, XIX. yüzyılın erken dönemlerinde yayılmaya başlamış ve günümüzde de halen tesirini devam ettirmektedir. Esas olarak Hâlidîliğin yaygınlaşmasını sağlayanlar ise Hâlidîliği ser halka olarak temsil eden Mevlânâ Hâlid’in değişik coğrafyalardaki halifeleridir. Bu halifelerin önemli bir kısmı kendi bölgelerinde kurdukları tekkelerde Halidîliği güçlü bir şekilde temsil etmiş ve bu tarikatın sonraki dönemlerde sürdürülmesini sağlamışlardır. Bu * Bu makale “Nakşbendî-Hâlidîliğin Seyyid Taha Hakkarî Nehrî Kolu” başlıklı doktora tezinden üretilmiştir. ** Yrd. Doç. Dr., Siirt Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Tasavvuf Anabilim Dalı, m.saki@hotmail.com