49 Czarownice są wśród nas Cyfrowe wiedźmy Wikipedii Kolektyw Kariatyda to nieformalna grupa złożona głów- nie z kobiet zajmujących się edytowaniem w Wikipedii haseł o polskich artystkach. Kolektyw zawiązał się na początku 2019 roku we Wrocławiu. Zapoczątkowało go siedem kobiet związanych akademicko z wrocławską hi- storią sztuki, kulturoznawstwem, antropologią kulturo- wą i Akademią Sztuk Pięknych 1 . Kolektyw został założony w celu pokonywania trudności w dostępie do informacji na temat kobiet ze świata sztuki. Członkinie kolektywu, same będąc badaczkami sztuki, sprzeciwiają się sytuacji, w której kobiety są niedoreprezentowane w najważniej- szym współcześnie źródle informacji – Wikipedii. Zainspi- rowane globalną kampanią Art+Feminism, postanowiły stać się częścią tego przedsięwzięcia. Założyły więc grupę i zaprosiły inne osoby do współpracy, ucząc się wspólnie edytowania Wikipedii [Kozielski]. Kariatyda to wywodząca się ze starożytnej Grecji pod- pora architektoniczna o formie kobiecej figury, dźwiga- jącej na głowie ciężar budowli. W logotypie kolektywu posąg przedstawiający kobietę podtrzymuje książki – symbol wiedzy. W lewej ręce trzyma maszynę do pisania wskazującą na aktywność grupy, która koncentruje się wokół pisania w Wikipedii artykułów dotyczących pol- skich artystek wizualnych, kuratorek, aktywistek, archi- tektek, filmowczyń, muzealniczek, ilustratorek i innych kobiet związanych ze światem sztuki. Celem kolektywu jest uwolnienie wiedzy kobiet o kobietach. Dlatego też współczesna Kariatyda w prawej ręce trzyma symbol glo- balnego ruchu Art+Feminism. Kapłanki mądrości Greckie Kariatydy były kapłankami nimfy orzechowego drzewa, Karii. Wedle mitu Karia była jedną z trzech có- rek królowej Amfitei i króla Lakonii – Diona. Bóg Apollo 1 Kolektyw Kariatyda założyły Karolina Dzimira-Zarzycka, Laura Jerzak, Zofa Reznik, Małgorzata Rzerzycha-Myśliwy, Celina Strzelecka, Barbara Szczepańska i Julia Szot. w zamian za oddaną mu cześć obdarzył wszystkie trzy córki: Karię, Orfe i Lyko, mocą wieszczą, zakazując jed- nocześnie używania tego daru przeciw bogom. Któregoś dnia na dworze Diona i Amfitei pojawił się Dionizos. Syn Zeusa pokochał Karię, z którą potajemnie współ- żył. Wieszczki Orfe i Lyko, wiedzące o romansie między Dionizosem i ich siostrą, strzegły Karii, aby uniemożli- wić jej obcowanie z bogiem. Tym samym sprzeciwiły się bogu i złamały zakaz nałożony przez Apolla. W ramach kary Dionizos doprowadził do tego, że Orfe i Lyko popa- dły w obłęd i uciekły w góry Tajget, gdzie zamieniły się w skały [Serwiusz 29-30]. Swoją ukochaną zamienił zaś w drzewo orzecha włoskiego (po grecku karya), stano- wiące symbol mądrości. Aby upamiętnić to wydarzenie, Lakończycy wybudowali świątynię poświęconą bogini orzechowego drzewa, Artemidzie Karyatis, utożsamianej z księżniczką i prorokinią Karią [Smith 1027-1028]. Wokół Artemidy Karyatis wyrósł lokalny kult skupiony w wio- sce Kariaj. O kobietach z Kariaj uważano, że są bardzo mądre, rosłe, piękne i zdolne do rodzenia silnych dzieci. Mówiono też, że z Kariaj pochodziła między innymi He- lena, żona Menelaosa, której porwanie zapoczątkowało wojnę trojańską. Kariatydy, czyli kobiety z Kariaj, były kapłankami nimfy obdarzonej mocą proroctwa. Mądra nimfa odbierała cześć na dorocznym letnim festiwalu zwanym Kariateje, być może tożsamym ze świętami ku czci bogini Kar, która, jak podaje historyk Pliniusz, mia- ła wynaleźć sztukę wieszczenia, czyli rzemiosło wiedźm [Graves 257-258]. Podczas uroczystości Kariatydy tańczy- ły kolisty taniec, trzymając na głowie kosze pełne świę- tych przedmiotów i trzciny [Pauzaniasz III, 10, 9; Calame 267-276, Richer 322]. Udawały tańczące drzewa. Do tych właśnie koszy nawiązuje motyw architektonicznych Ka- riatyd podpierających swymi głowami ciężar świątyni. Podejrzewa się, że kobiece przedstawienia posągów słu- żących jako kolumny w świątyni Erechtejon zbudowanej na ateńskim Akropolu mogą przedstawiać sprawujące tam kult kapłanki Artemidy Karyatis. Kolektyw Kariaty- da uważa więc swoje matronki za symbol siły, mądrości Celina Strzelecka Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersy tetu Wroclawskiego ORCID: 0000-0001-7729-0075 artykul recenzowany / peer-reviewed article