Gönderim Tarihi: 21.08.2022 Kabul Tarihi: 06.12.2022 Winter 2022, 4(2): 132-155 Turk Modern Ortadogu Tarihciliginin Gelisim Seyri Uzerine Bazı Genel Degerlendirmeler * Selim TEZCAN 1 orcid/0000-0002-6242-7232 Oz: Tü rk tarihcilerinin Cumhuriyet dö neminin baslarından itibaren modern Ortadoğ u ü zerine verdikleri eserlerin etraflı bir genel değ erlendirmesi henü z yapılm amıstır. Oysa Tü rk tarihciliğ inin bu alandaki gelisimi ve ö zelliklerinin incelenmesi, genel gelisim cizgisi ve niteliklerinin de daha iyi anlasılmasına katkıda bulunacaktır. Bu bağ lamda mevcut calısma, Cumhuriyet dö neminde Tü rk modern Ortadoğ u tarihciliğ inin izlediği seyir hakkında bazı genel değerlendirmeler sunma amacındadır. Konu hakkında ilk eserlerin verildiği 1930’lardan itibaren özellikle Osmanlı arsiv belgeleri ile diğer birincil kaynaklara dayanarak kaleme alınan ve Ortadoğu ile Kuzey Afrika’nın 19. ve 20. yü zyıllardaki siyasal, toplumsal, ekonomik ve kü ltü rel tarihini ele alan monografilere odaklanılmaktadır. Değ erlendirme cercevesinde hem yayınlanan monografilerin zaman ve diğ er değ iskenlere göre sayısal dağılımları ü zerinde durulmakta, hem de icerik analizleri yapılmaktadır. İncelemenin gö sterdiğ i ü zere, Tü rk modern Ortadoğ u tarihciliğ i bir kısım Ortadoğ u ü lkesinin Sovyet Bloğuna daha yakın durduğ u Soğ uk Savas’ın sona ermesi, bö lge ü lkeleriyle aradaki psikolojik ve ideolojik mesafenin asılarak yakın iliskiler kurulması, Osmanlı arsivlerinin bü yü k bö lü mü nü n tasniflenerek sayısal ortamdan erisilebilir hale gelmesi ve ü niversite ve arastırmacı sayısında bü yü k artıs gerceklesmesi gibi faktö rlerin bir araya gelmesiyle 2000’li yıllardan itibaren bü yük bir atılım gö stermistir. Bö lgenin modern tarihini calısan Tü rk tarihcileri, Osmanlı arsivlerine dayanarak İmparatorluğ un Arap nü fus coğ unluklu vilayetlerinin tarihinin cesitli yönleriyle aydınlatılmasına katkıda bulunmus, Osmanlı merkezilesme- modernlesme politikalarının sonuclarına ve yerel nü fus ile Osmanlı idaresi arasındaki etkilesimlere ısık tutmuslardır. Ortadoğu’da gü nü mü zde yasanan sorunların tarihsel kö kenlerini arastırmıs, bö lgenin bugü nü nü daha iyi anlamamızı sağ layacak bilgileri ortaya koymuslardır. Osmanlı idaresinin ve bölge halklarının Batı etkisine maruz edilgen ö zneler gö rü nü mü nden sıyrılması ve bö lgenin bugü nkü halinin sekillenmesinde oynadıkları etkin rolü n belirginlesmesi yö nü nde de caba gö stermislerdir. Anahtar Kelimeler: Tarihyazımı, Cumhuriyet Dö nemi Tü rk Tarihciliğ i, Tü rk Ortadoğ u Tarihciliğ i, Modern Ortadoğ u Tarihciliği, Osmanlı Ortadoğ usu Tarihciliğ i * Bu makale, 6-7 Aralık 2021’de Ankara merkezli gerceklestirilmis olan cevrimici “Türkiye’de Tarih Arastırmaları ve Hacettepe Üniversitesi Tarih Bölümü Sempozyumu”nda, “Türkiye'de Modern Ortadoğu Tarihciliği” baslığıyla sunulmus olan bildirinin gözden gecirilerek genisletilmis halidir. 1 Doç. Dr., Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi, Sosyal ve Beseri Bilimler Fakültesi, Tarih Bölümü, selim.tezcan@asbu.edu.tr.