Turkish Studies International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 10/16 Fall 2015, p. 403-418 DOI Number: http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.9002 ISSN: 1308-2140, ANKARA-TURKEY NAKL OLUNUR Kİ SÎMURG-I ANKÂ’NIN BİR TELİ NİGÂRİSTÂN-I ÇÎN’DEDİR: ŞERH, SÖZLÜK-ŞERH VE SÖZLÜKLER ÜZERİNE  Fatma BÜYÜKKARCI YILMAZ ** ÖZET Bu makalede bazı şerh, sözlük-şerh ve sözlük metinleri tanıtılacak, bu metinlerden yola çıkarak bu türlerdeki eserler hazırlanırken nasıl bir metot izlendiği, bu eserlerin neden yazıldığı, okuyucu kitlesinin kimler olduğu sorularına cevap aranacaktır. Şerhler meşhur eserlerdeki anlaşılmayan ifadelerin açıklandığı metinlerdir. Bu nitelikteki eserlerden Şehrî ve Gülî’nin giriş kısmında Mîrek Mehmed Taşkendî, eski ve yeni İran şâirlerinin beyitlerini incelerken bazı kaside, mesnevi, kıta gibi manzumelerdeki müşkül beyitleri mümkün olduğu kadar dostlarıyla müzâkere ettiğini ve bunlardaki mânâları ve mazmunları açmaya niyet ettiğini belirtir. Yazarı belli olmayan Lugat-i Fârsî ve Türkî adlı eserde ve Taşkendî’nin bir sözlük niteliğindeki Nevâdirü’l-emsâl’inde, eliften başlanarak alfabetik olarak tüm harflerin üstünlü, esreli ve ötreli şekilleriyle başlayan Farsça kelimeler, kelime grupları, bir takım tamlamalar, terkibî sıfatlar, ibareler, deyim ve atasözleri verilir. Riyâzî’nin Düstûrü’l- ‘amel’inde, alfabetik olarak 1050 civarında Farsça deyim, tabir ve kelimenin Türkçe karşılıkları ile bunlarla ilgili Farsça şiirlerden örnekler yer alır. Hazırlanış biçimi (alfabetik olup olmamasına göre) ve terimsel açıdan şerh ve açıklamalı veya açıklamalı-örnekli sözlükler arasında fark görülmektedir. Bu eserler, anlaşılmayan beyitleri anlamak için ilgili ilimlerle uğraşanlar, Farsça eser yazma konusunda tecrübesi olmayıp da Farsça yazmak isteyenler ve aynı tarzda eser hazırlayanların yararlanabileceği birer kaynak olmak üzere kaleme alınmışlardır. Şerhlerden veya şerh-sözlüklerden, farklı alanlarda da yararlanmak mümkündür. Bu tip şiir açıklaması ve çevirisi içeren eserler, örnekleri açısından yeniden çeviri çalışmalarının malzemesi olabilir. İçerdikleri kelimeler, deyimler, mazmunların anlamları ve verilen örnekler dikkate alınırsa diğer bazı metinleri anlama / anlamlandırmada yeni yaklaşımlar bağlamında kullanılabilir. Bu eserlerden edinilen ilk elden bilgiler, edebî, kültürel ve sosyal çalışmalar açısından önemli olabilir.  Bu makale Crosscheck sistemi tarafından taranmış ve bu sistem sonuçlarına göre orijinal bir makale olduğu tespit edilmiştir. ** Doç. Dr. Boğaziçi Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, El-mek: yilmazfa@boun.edu.tr