CEVAT ÖZYURT / AYTMATOV’UN DAĞLAR YIKILDIĞI ZAMAN ROMANINDA TOPLUMSAL ÇÖZÜLME SORUNU: ... 99 Aytmatov’un Dağlar Yıkıldığı Zaman Romanında Toplumsal Çözülme Sorunu: Küreselleşmenin Kırgızistan’da Sosyal, Kültürel ve Ekonomik Etkileri Cevat ÖZYURT 1 Özet Cengiz Aytmatov, eserlerinde yerel, ulusal, bölgesel ve küresel temel toplumsal sorunları olgusal olarak betimleyip, bu sorunların neden ve sonuçları üzerine okuyucuda bilgi ve bilinç oluşturmayı amaçlar. Yazarın edebi biyografisinde kültürel ve medeni duyarlılığını genişletme derinleştirme yö- nünde ısrarlı bir çaba görülür. Uzun yıllar Sovyet sisteminden kaynaklanan toplumsal sorunları eleş- tirel bir perspektifle konu edinen yazar, Sovyet-sonrası kaleme aldığı Kassandra Damgası ve Ebedi Gelin: Dağlar Yıkıldığı Zaman romanlarında küresel sistemin ekolojik, kültürel, ekonomik ve ahlaki konularına yönelmiştir. Bu bildiride Dağlar Yıkıldığı Zaman romanında Sovyetler-sonrası dünya küresel sisteminin etkisi- ne girmiş olan Kırgız toplumunun karşı karşıya kaldığı yeni sorunlar ve Kırgız halkının bu sorunlara verdiği tepkiler analiz edilecektir. Yerel, geleneksel ve ulusal kültürün küresel popüler kültür karşısın- da zayıflaması; yirminci yüzyılın sonlarına kadar korunabilmiş olan Kırgızistan eko-sisteminin küre- sel ekonomik güçler tarafından tahrip edilmesi; küresel yaşam tarzının geleneksel yaşam tarzlarının ve yaşam koşullarının sürdürülebilirliğini sorunlu hale getirmesi; insanların ekonomik güvenceleri- nin kaybolması ve buna bağlı göç olgusu romanın sosyolojik eksenini oluşturur. Aytmatov, Sovyetler Dönemi’nde kültürel özgürlüklerine sahip olmayan halkların ve bireylerin, Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra kendi kültürlerini ve kimliklerini küresel neo-liberal siste- min sınırları yıkan ve her şeyi piyasalaştıran özgürlük paradigması sayesinde yeni bir tehditle karşı karşıya kaldığını gösterir. Ekonomik realizmin yerel, kültürel, geleneksel ve dinsel değerleri aşındır- mış olması hem Kırgız halkının hem de tüm dünya halklarının yaşam dünyalarını yok ederek toplu- mu kaosun eşiğine getirmiştir. Aytmatov, bu kaostan kurtuluş için okuyucuyu insanlığın anlamını yeniden düşünmeye yöneltir. Bu düşünme sürecinde felsefi aklın çıkarımları ile geleneksel kültürün (kolektif bilgeliğin) değerlerinin kaynaştırılmasını bir epistemolojik formül olarak sunar. Anahtar kelimeler: Cengiz Aytmatov, Ebedi Gelin, Dağlar Yıkıldığı Zaman, Küreselleşme, Kırgı- zistan, Sovyet-Sonrası Toplumlar. The Problem Of Social Disengagement In Aitmatov’s Novel “When The Mountains Fall”: Social, Cultural And Economic Consequences Of Globalization In Kyrgyzstan Abstract Chingiz Aitmatov in his works describes local, national, regional and global social problems as factual and seeks to create in the reader knowledge and awareness of the causes and consequences of these problems. In author’s literary biography, there is a persistent attempt to expand and deepen his cultural and civic worldview. The author, who for many years has been critically examining so- cial problems stemming from the Soviet system, in his post-Soviet Cassandra’s Brand and When The Mountains Fall (Eternal Bride) novels addressed the environmental, cultural, economic and moral issues of the global system. 1 Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Sosyoloji Bölümü ve Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, İTBF Sosyoloji Bölümü, cevat.ozyurt@manas.edu.kg.