III. INTERNATIONAL SIIRT SCIENTIFIC RESEARCH CONGRESS 18-19 November 2022 SIIRT, TÜRKİYE İNSAN HAKLARINDAN BİRİ OLAN SU HAKKININ METALAŞMASI Erkan KÖSEDAĞ (Orcid ID: 0000-0002-1079-5973) Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü ÖZET Su, insan yaşamının sürdürülebilirliği için hayati bir önem taşımaktadır. Sadece biyolojik ihtiyaç için değil aynı zamanda sağlıklı bir çevre ve sanitasyon için de gereklidir. Buna rağmen Dünya genelinde temiz, sağlıklı ve içilebilir suya ulaşamayan milyonlarca insan bulunmaktadır. Özellikle az gelişmiş ve gelişmekte olan bir çok ülke kuraklıkla mücadele etmekte, bu ülkelerde temiz suya erişim sorunu artarak devam etmektedir. Birleşmiş Milletler raporlarına göre sağlıklı suya ulaşımın zorlaşması sonucunda yüzbinlerce çocuk yaşamını yitirmekte veya ciddi derecede sağlık sorunları yaşamaktadır. Bu sebeple sivil toplum kuruluşları, uluslararası kuruluşlar ve bilim insanları tarafından suyun insani bir hak olarak tanımlanması sıklıkla dile getirilmeye başlanmış, son yıllarda su hakkı, ulusal ve uluslararası bir çok belgeye konu olmuştur. Ancak, yeryüzündeki temiz su kaynağının sınırlı miktarda olması, suyun bir insan hakkı olarak değilde bir meta olarak düşünülmesine neden olmuştur. Birleşmiş Milletler’in 2015 yılında yayınladığı sürdürülebilir kalkınma hedeflerinde herkesin 2030 yılına kadar temiz ve içilebilir suya eşit derecede ve belirli bir bedel ödeyerek ulaşabileceğin den bahsedilmiştir. Suyun bedelinden bahsedilmesi gelecekte suyun daha kıt ve ulaşılması zor bir kaynak olacağını ortaya koymaktadır. Bu bildiri, gelecekte ticari bir ürün olarak algılanacak olan suyun aslında bir insan hakkı olarak değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bildirinin literatüre katkısının yanı sıra devletlerin su hakkını diğer insan haklarıyla ilişkilendirmeleri için üretecekleri politikalara sağlayacağı katkı açısından önemli olduğu düşünülmektedir. Bildiride su hakkı kavramının tarihçesine değinilmiş, ulusal ve uluslararası belgelerde su ile ilgili literatüre yer verilmiştir. Nitel araştırma yöntemine dayalı olarak gerçekleştirilen bu çalışmada; literatür taraması ve ulusal kurum ve kuruluşların raporları incelenerek veriler elde edilmiştir. Elde edilen bu veriler, doküman analizi tekniği ile değerlendirilmiş, araştırma sonucunda ülkelerin sosyal devlet gereği su hakkı konusunda neler yapabilecekleri, çalışmaların neler olabileceği konusunda önerilerde bulunulmuştur. Anahtar kelimeler: Su, Su hakkı, insan hakkı, sanitasyon, 1