XX. ULUSAL ASTRONOMİ KONGRESİ IX. ULUSAL ASTRONOMİ ÖĞRENCİ KONGRESİ Web:http://uak.info.tr/2016/2016 5 - 9 Eylül 2016, Atatürk Üniversitesi – Erzurum 20 DAG Odak Düzlemi Aygıtları: Türk Gözlemsel Astronomisinde Yeni Dönem Sinan Kaan Yerli 1 , Cahit Yeşilyaprak 2,3 , Tolga Güver 4 , Onur Keskin 5 , Sinan Aliş 4 1 Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fizik Bölümü, Ankara. 2 Atatürk Üniversitesi, Fen Fakültesi, Astronomi ve Astrofizik Bölümü, Erzurum, 3 Atatürk Üniversitesi, Astrofizik Araştırma ve Uygulama Merkezi, Erzurum, Türkiye. 4 İstanbul Üniversitesi, Fen Fakültesi, Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü, İstanbul. 5 FMV Işık Üniversitesi, Makine Mühendisliği, İstanbul. Özet: Doğu Anadolu Gözlemevi (DAG) projesi kapsamında 4 m'lik teleskop ve kubbe üretimi, tüm altyapı çalışması, gözlemevi ve servis binaları yapılmaktadır. Projenin ikinci aşaması olan "DAG Odak Düzlemi Aygıtları (ODA) ve Adaptif Optik Sistemi" çalışmasıysa Kalkınma Bakanlığına sunulmuş ve Mayıs 2016'da kabul edilmiştir. Proje kapsamında DAG teleskobu için ODA yelpazesi üretilecektir. Aynı zamanda, Türk astronomisinin bir başka eksiğini de giderilecek; farklı kapsamlarda dört ayrı laboratuvar da kurulacaktır. (1) DAG Optomekatronik Araştırma Lab’ı (Atatürk Üni./OPAL): Tüm ODA, (2) Optomekatronik Lab'ı (Işık Üni./OPAM): AO ve optomekanik üretim, (3) Astronomi Optiği Lab'ı (ODTÜ/AOL): Gözlemevi aygıtlarına servis, (4) Gözlem Aleti Geliştirme Lab'ı (İstanbul Üni./İÜGUAM): Yeni kuşak gözlem aygıtları. Anahtar Kelimeler: Doğu Anadolu Gözlemevi, Odak Düzlemi Aygıtları, Proje Yönetimi. 1. Giriş Doğu Anadolu Gözlemevi (DAG) projesinin gelişimi ve aşamaları UAK-2015’te (Yeşilyaprak v.a, 2018a) ve UAK- 2106’da (Yeşilyaprak v.a, 2018b) verilmiştir. Özetle, DAG Projesi kapsamında 4 m’lik teleskop ve kubbe üretimi, tüm altyapı çalışması (Atatürk Üniversitesi kampüsüyle zirve arasındaki fiber optik hat dahil), gözlemevi ve servis binaları başlatılmış ve başarıyla sürmektedir. Bu bağlamda projenin tüm ayrıntıları (altyapı, mimari projesi, proje yönetimi, odak düzlemi aygıtları ve projenin geleceği), teleskoplar ve odak düzlemi aygıtları için önemli bir bilimsel ortam olan SPIE 2016 kongresinde bir seri yayınla da duyurulmuştur: Proje ve Altyapı:  Project management of DAG: Eastern Anatolia Observatory (Keskin v.a, 2016)  DAG: a new observatory and a prospective observing site for other potential telescopes (Yeşilyaprak v.a, 2016)  DAG telescope site studies and infrastructure for possible international co-operations (Yerli v.a, 2016)  Observatory building design: a case study of DAG with infrastructure and facilities (Şahmalı, A.E v.a, 2016)  Agile development approach for the observatory control software of the DAG 4m telescope (Güçsav v.a, 2016)  Auxiliary free space optical communication project to ensure continuous transfer of data for DAG the 4m telescope (Keskin v.a., 2016) Teleskop:  The DAG project, a 4m-class telescope: the telescope main structure performances (Marchiori v.a, 2016) Optik ve AO:  The design of an adaptive optics telescope: the case of DAG (Jolissaint v.a, 2016).  Active optics system for the 4m telescope of the Eastern Anatolia Observatory (DAG) (Lousberg v.a, 2016)  Integrated opto-dynamic modeling of the 4m DAG telescope image quality performance (Zago v.a, 2016) Odak Düzlemi:  Status of Focal Plane Instrumentation (FPI) project of the 4m DAG telescope (Keskin v.a, 2016)  Design and building of a derotator for the 4 m DAG telescope (Bauget v.a, 2016)  A microwave kinetic inductance detector for the DAG telescope (Güver v.a, 2016). 2. DAG Odak Düzlemi Aygıtları (DAG-ODA) ve DAG-ODA Projesi DAG Projesinin ikinci aşaması olarak tanımladığımız “DAG Odak Düzlemi Aygıtları” için proje çalışmalarımız teleskop ve kubbe ihalesi sonrasında (2014) başlatılmış olsa da ancak Mayıs 2016’da Kalkınma Bakanlığınca onaylanıp bütçelendirilebilmiştir. Proje kapsamında öncelikle 4 m’lik DAG teleskobunun her iki Nasymth odak düzlemine (bkz. Şekil 1) hem görünür (VIS), hem de yakın kızılötesi (NIR < 3 µm) dalgaboyunda; hem “AO İster”, hem de “Görüş Sınırlı” yeteneği olacak aygıt yelpazesi seçilmesi gerekmektedir. DAG ve DAG-ODA ekipleri, her iki projenin de en can alıcı olan bu aşamasını doğru yürütebilmek adına bir öngörü çalışması başlatılacaktır 2 . 2 Bildiri kitabı basımına özel gelişmeler: Bu öngörü çalışması Kasım 2016’da başlatıldı. İlk sürüm Şubat 2017’de, ikinci sürüm de Temmuz 2017’de bitirildi. 2017 yılı sonuna kadar olası odak düzlemi aygıt seçenekleri için iki çağrıya çıkıldı. Aygıt yelpazesine son şeklini verme çalışmaları sürmektedir.