Paweł Krokosz Uniwersytet Papieski Jana Paw ła II, Kraków Rosyjskie „nie” dla „praw i wolno ści” narodu ukrai ńskiego w XVIII w. (2) Likwidacja Hetmańszczyzny W czerwcu 1762 r. doszło w Rosji do kolejnego przewrotu pałacowego. Tym razem po władzę sięgnęła żona cara Piotra III Katarzyna Aleksiejewna, która prze- szła do historii pod imieniem carowej Katarzyny II. Swój udział w tym przedsię- wzięciu miał również hetman Razumowski (Kyryło Rozumowski, Rozumowśkyj), wynagrodzony przez władczynię za okazaną „pomoc” corocznym subsydium pie- niężnym w wysokości 5000 rubli. Wkrótce za sprawą Katarzyny II, czego najpraw- dopodobniej nie spodziewał się Razumowski, nastąpiła całkowita likwidacja Het- mańszczyzny. Zanim jednak to nastąpiło, w listopadzie 1763 r. na wniosek nieprze- czuwającego nic hetmana, przystąpiono do prac redakcyjnych nad dawnymi za- pisami „prawa małorosyjskiego” i „prawa magdeburskiego”. Miesiąc później na zje- ździe starszyzny kozackiej, z udzia łem Razumowskiego, w Głuchowie odbyła się burzliwa dyskusja nad sup liką do Katarzyny II z prośbą o odnowienie „praw i wol- ności” Ukrainy. Przyjęto wówczas niezwykle radykalny w treści 20-punktowy do- kument żądający m.in. swobody wyboru hetmana, ustanowienia „sejmu lub gene- ralnej rady”, utwo rzenia trybunału, powołania w Baturynie uniwersytetu, zwrócenia Ukraińcom niesłusznie zabranej ziemi, przywrócenia ukraińsko-rosyjskiej granicy celnej, a także wycofania wojsk carskich. Postulaty te, gdzie poruszony został rów- nież problem utworzenia parlamentu, w którym zasiadaliby przedstawiciele ukraiń- skiej szlachty, przeszły do historii pod nazwą „Prośby małorosyjskiej szlachty i star- szyzny oraz hetmana o od nowienie różnych starych praw Małorosji, przedłożone Katarzynie II w 1764 r.” 1 . Podczas owej rady starszyzna kozacka przekazała Razu- mowskiemu skargi na postępowanie noworosyjskiego gubernatora Aleksieja Miel- 1 С. Павленко, З Б…, s. 240– 241; З. Когут, Уï i…, s. 51–57; П    ,   ,  -     М,  Е II-   1764 , сообщ. А. Ф. Кистяковский, [w:] КС, т. VI, s. 317–345. 14/2014 HI STORI A I HI STORI OGRAFI A 5