By hołd bohaterom nieść... Obchody 160. rocznicy powstania styczniowego w Dolinie Prądnika Ojców 2023, s. 121–150 Michal Wojenka Obrazki z Ojcowa czasów powstania styczniowego Niewielki Ojców, położony w urokliwym krajobrazie Doliny Prądnika, to z wielu względów miejscowość bardzo atrakcyjna dla badaczy reprezentujących różne dziedziny wiedzy. Fakt ten skutkuje bardzo obftą bibliografą prac naukowych tej miejscowości 1 , w której – rzecz jasna – dominują opracowania poświęcone szeroko rozumianemu środowisku naturalnemu. Trzeba jednak zauważyć, iż niebagatelną część literatury dotyczącej Ojcowa stanowią treści o charakterze kulturowym, w tym prace autorstwa archeologów, historyków i historyków sztuki. Gdy mowa o opracowaniach historycznych, na plan pierwszy wysuwają się tutaj niezwykle cenne studia Alicji Falniowskiej-Gradowskiej. W dużym uproszczeniu powiedzieć można, iż są one poświęcone dziejom miejscowości od średniowiecza do początków XIX stulecia. W wykazie prac wspomnianej badaczki znajdziemy dwie publikacje książkowe o Ojcowie 2 , wnikliwe studium dotyczące mieszkańców Doliny Prądnika w wieku XVIII 3 oraz dwa nieco mniejsze teksty poświęcone nadprądnickim hamerniom i prochowniom 4 . Cezurę końcową wspomnianych opracowań stanowi zasadniczo początek wieku XIX, ewentualnie rok 1834, w którym zamknięto ostatnią z czynnych w Ojcowie prochowni 5 . Obftą literaturę posiada wreszcie ojcowskie uzdrowisko. Nie licząc pomniejszych źródeł z epoki, dających zresztą całkiem szczegółowy jego obraz i o których będzie jeszcze mowa, wymienić tu należy przede wszystkim trzy cenne opracowania, autorstwa Anny Mitkowskiej, Janusza Nowaka oraz Józefa Partyki i Dominika Ziarkowskiego 6 . 1 Zob. J. Partyka, Bibliografa Ojcowskiego Parku Narodowego, OPN, Kraków 1976. 2 A. Falniowska-Gradowska, Ojców w dziejach i legendzie, OPN, Ojców 1995; taż Dzieje zamku ojcowskiego, Ojcowski Park Narodowy, Ojców 1999. 3 A. Falniowska-Gradowska, Mieszkańcy Doliny Prądnika w XVIII wieku, „Społeczeństwo staropolskie”, t. 1, PWN, Warszawa 1976, s. 221–268. 4 A. Falniowska-Gradowska, Hamernie Prądnickie w XVIII wieku, „Kwartalnik Historii Kul- tury Materialnej”, t. XXII, z. 3, 1974, s. 499–507; taż Prochownie w Dolinie Prądnika w XVIII i w pierwszej połowie XIX w. „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, t. XXIII, 1975, s. 37–53. 5 A. Falniowska-Gradowska, Prochownie..., op. cit. s. 50. 6 A. Mitkowska, Uzdrowisko w Ojcowie i jego park zdrojowy, „Prądnik. Prace i Materiały Muzeum im. Prof. Władysława Szafera”, t. 10, 1995, s. 112; J. Nowak, Ojców za Zawiszów, Kra-