TRAKYA ARAŞTIRMALARI H. Burcu Özgüven 219 EDİRNE’DE ‘KOCA SİNAN İHTİFALLERİ’ VE MİMAR KEMAL ALTAN H. Burcu Özgüven 1 1.GİRİŞ Teknik ve kuramsal bilginin yanı sıra, tarihi değerlere yönelik toplumsal farkındalığın, eski eser koruma aşamasında önemli yeri bulunmaktadır. Birçok örnekte görüldüğü üzere, tarihi yapıların ve kentsel alanların, içinde bulunduğu dönemler, oluşturdukları çağrışımlar, kurucu ya da yaratıcıları ne denli benimsenirse, tarihi eseri koruma eylemi toplum tarafından o denli olumlu karşılanmaktadır. Mimar Sinan eserleri ile Osmanlı mimarisi araştırmalarının gelişiminde erken Cumhuriyet döneminde düzenlenen ‘Mimar Sinan anma toplantıları’, diğer deyişle ‘Koca Sinan ihtifalleri’ eski eser koruma alanındaki akademik çalışmalara olduğu kadar toplumdaki tarihi eser bilincine önemli k atkı sağlamıştır. Makalede, Sinan anma etkinliklerinin kamuoyuna yansıyan etkisi, Mimar Kemal Altan’ın ihtifallerdeki konumu ve etkinliklerin toplumun çeşitli katmanlarında oluşan eski eser koruma farkındalığına katkısı incelenmektedir. Genel anlamıyla birer anma etkinliği olan ihtifaller, Osmanlı’nın son döneminde, tarihte iz bırakmış kişilerin her yıl ölüm yıldönümlerinde gündeme getirilmesi, böylece milli kimlik ve tarihsel aidiyetin güçlendirilmesi amacıyla düzenlenir. Anma toplantıları söz konusu olunca akla gelen ilk kişi ‘ihtifalci’ lakabıyla tanınan Mehmet Ziya Bey’dir (1866-1930). Galatasaray ve Sanayi-i Nefise Mektebinde öğrenim gören Ziya Bey, 1889’da Gümülcine İdadisine öğretmen olarak atandıktan sonra, Edirne, Tekirdağ, Halep, Konya, Bursa ve Midilli gibi tarihi şehirlerdeki idadi mekteplerinde görev alır (Eyice, 2000:559-560; Mehmet Ziya, 2018) 2 . İhtifalci Mehmet Ziya Bey tarihi kentlerdeki tanıklıklarını eski eser koruma alanına aktarır; 1917 yılında kurulan ‘Asar-ı Atika Encümen-i Daimîsine’ (Eski Eserler Daimî Kurulu) üye seçilir; bu dönemde Osmanlı mimari eserlerini ele alan kitaplar ile çeşitli makaleler yayınlar 3 . Düzenlediği anma konuşmalarıyla Barbaros Hayrettin Paşa, Mimar Sinan, Sokullu Mehmet Paşa, Şeyh Galip gibi tarihi figürler in değerlerine vurgu yapan Mehmet Ziya Bey, tarih ve kültüre dair çeşitli konuları popüler anlamda canlı tutmaya çalışır. 2. BİR KORUMACI MİMAR OLARAK KEMAL ALTAN Tarihi kişileri konu alan anma etkinlikleri mimar Kemal Altan tarafından sürdürülür. Sanayi - i Nefise Mektebinden 1914 yılında mezun olan A. Kemal (ya da Kemalettin) Bey’in, asker olarak görev yaptığı Birinci Dünya Savaşı yıllarında, ulusal heyecanı yükseltmek amacıyla Mimar Sinan anma toplantıları düzenlediği belirtilmektedir (M. Altan, 1948; Erbabacan, 1948). Kemal Bey, “mütareke döneminden sonra Salihli, Manisa ve Isparta’da hükümet 1 Prof. Dr., Trakya Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Mimarlık Bölümü, hburcuozguven@trakya.edu.tr 2 İhtifalci Mehmet Ziya Bey hakkında: ‘İhtifalci Ziya Bey merhuma ihtifal’, Cumhuriyet, 30 Mart 1934, s. 2. Mehmet Ziya Bey’in (bugünün lisesi olan) Edirne İdadisi için kaleme aldığı ‘Sanayi tarihi’ kitabında çeşitli üretim faaliyetleri Avrupa tarihindeki gelişimleriyle kısaca aktarılmış, bu kapsamda sınırlı olarak Osmanlı’daki zanaat alanlarına da değinilmiştir. 3 Bunların arasında İstanbul ve Boğaziçi: Bizans ve Osmanlı Medeniyetlerinin Âsâr-ı Bakiyesi. Cilt 1 ve 2. İstanbul: (1336/1917-18 ve 1928) ile ‘Brusa’daki Türbelerimizde Gayr-ı Mektup Kitabeler’, Tarih-i Osmani Encümeni Mecmuası, nr 63:77, 1 Ağustos 1336 [1 Ağustos 1920]-1 Teşrinisani 1339 [1 Kasım 1923], s. 129-133) yer alır.