Volumen 64, Broj 9 VOJNOSANITETSKI PREGLED Strana 585 Correspondence to: Daniela Benedeto-Stojanov, Klinički centar, Klinika za gastroenterologiju i hepatologiju, Bulevar Dr. Zorana inića 48, 18 000 Niš, Srbija. Tel. +381 64 11 88 649. E-mail: stojanovd@ptt.yu ORIGINALNI Č L A N C I UDC: 616.36−004:616.329−007.64−005.1 Rizik i uzroci gastroezofagusnog krvarenja kod bolesnika sa cirozom jetre Risk and causes of gastroesophageal bleeding in patients with liver cirrhosis Daniela Benedeto-Stojanov*, Aleksandar Nagorni*, Bojan Mladenović*, Dragan Stojanov † , Nebojša Đenić ‡ Klinički centar, *Klinika za gastroenterologiju i hepatologiju, † Institut za radiologiju, Niš; ‡ Vojna bolnica Niš Apstrakt Uvod/Cilj. Krvarenje iz varikoziteta najteža je komplikacija ciroze jetre. Cilj ovog rada bio je analiza uzroka krvarenja kod bolesnika sa cirozom jetre i procena faktora rizika od krvarenja iz ezofagoga- stričnih varikoziteta. Metode. Prospektivnom studijom obuhvaće- no je 52 bolesnika sa cirozom jetre i portnom hipertenzijom. Ana- lizirana je težina insuficijencije jetre po Child klasifikaciji, koagula- cijski parameteri i endoskopski nalazi. Kod bolesnika sa varikozi- tetima analizirani su veličina, boja i lokalizacija varikoziteta i prisu- stvo red signs. Po veličini varikoziteti klasifikovani su kao mali, sre- dnji i veliki. Rezultati. Ezofagusni varikoziteti dijagnostikovani su kod 76,9% bolesnika. Izolovani varikoziteti jednjaka bili su prisutni kod 36,6%, a udruženi sa drugim promenama kod 40,3% bolesni- ka. Mali variksi su bili prisutni kod 10%, srednji kod 25% i veliki kod 65% bolesnika. Varikozno krvarenje naeno je kod 55% bole- snika. Bilo je prisutno kod 50% bolesnika sa srednjim i kod 65,38% bolesnika sa velikim variksima. Bolesnici sa malim varik- sima nisu krvarili. Kod 85% bolesnika sa velikim varikozitetima endoskopija je pokazala red signs. Naena je veća incidencija vari- koznog krvarenja u grupi B po Childu. Nije bilo signifikantne raz- like (p > 0,05) koagulacijskih parametara kod bolesnika sa i bez varikoznog krvarenja. Rekrvarenje se javilo kod 86,36% bolesnika. Većina (52,63%) imala je rekrvarenje izmeu sedme nedelje i 12 meseci posle inicijalnog krvarenja. Period izmeu prvog krvarenja i rekrvarenja bio je najkraći (20,8 dana) kod bolesnika sa najtežim stepenom insuficijencije jetre (Child C). Zaključak. Ruptura vari- koziteta jednjaka najčešći je uzrok krvarenja kod bolesnika sa ciro- zom jetre. Akutne gastroduodenumske erozije i ulceracije odgo- vorne su u manjem procentu za nastanak krvarenja. Postoji udru- ženost izmeu prve epizode krvarenja, veličine varikoziteta i red signs. Koagulacijski poremećaji i hepatička disfunkcija nisu u vezi sa inicijalnom epizodom krvarenja iz variksa. Rizik od ranog rekrva- renja veći je kod bolesnika sa teškom hepatocelularnom insufici- jencijom (Child C). Ključne reči: jednjak i želudac, variksi; krvarenje, gastrointestinalno; jetra, ciroza; hipertenzija, portalna; faktori rizika; prognoza. Abstract Background/Aim. Variceal bleeding is the most life-threating complication in liver cirrhosis. The aim of this study was to analyze the sources of gastroesophageal bleeding in patients with liver cir- rhosis and to ascertain the risk factors of bleeding from esophageal varices. Methods. This prospective study included 52 patients with liver cirrhosis and portal hypertension. Severity of liver dysfunction according to Child’s classification, coagulation parameters, and en- doscopic findings were analyzed. In patients with varices we ana- lyzed the size, color, location of varices, and the presence of red signs. The varices were classified as small, medium and large. Re- sults. Esophageal varices were found in 76.9% of the patients. Iso- lated varices were present in 36.6%, and associated with other find- ings in 40,3%. Small varices were present in 10%, medium in 25% and large in 65% patients. Of them 55% had variceal bleeding. Vari- ceal bleeding was present in 50% of the patients with medium and in 65.38% of the patients with large varices. There was no bleeding in the patients with small varices. Endoscopy revealed red signs before bleeding in 85% of the patients with large varices. There was a higher incidence of variceal bleeding in the Child’s group B. There were no significant differences (p > 0.05) in the coagulation pa- rameters in patients with and without variceal bleeding. Rebleeding was present in 86.36% of the patients. Most of them (52.63%) were rebleeding between 7 weeks and 12 months after the first episode of variceal bleeding. In the patients with the most severe hepatocellular dysfunction (Child’s group C) the period between the first bleeding and rebleeding was the shortest (mean, 20.8 days). Conclusion. Our study revealed that esophageal varices are the most frequent sources of bleeding in the patients with liver cirrhosis. There is the associa- tion between the first bleeding and large varices and the red signs. Coagulation disorders and hepatic dysfunction were not related to the initial episode of variceal bleeding. The risk of early rebleeding was higher in the patients with severe hepatic dysfunction (Child’s class C). Key words: esophageal and gastric varices; gastrointestinal hemorrhage; liver cirrhosis; hypertension, portal; risk factors; prognosis.