Prace Kulturoznawcze 26, nr 2 | Wrocław 2022 https://doi.org/10.19195/0860-6668.26.2.8 Ewa Domańska ORCID: 0000-0003-0875-976X Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Zastanawiając się nad historią w czasach permanentnego kryzysu * Abstrakt: Zapis wystąpienia podejmuje problem zmieniających się relacji pomiędzy różnymi lokal- nymi i indygenicznymi wiedzami o przeszłości a historią akademicką. Autorka twierdzi, że w tych różnych wiedzach zachodzą procesy, które przybliżają je do siebie, jeżeli chodzi o zbieżność celów, metod i podejść do aktualnych problemów. W sytuacji coraz to nowszych kryzysów i zagrożeń badaczka promuje idee historii potencjalnej Arielli Azoulay, ujmowanej jako rodzaj laboratorium ukazującego możliwości i warunki współistnienia w konfliktach. Zwraca też uwagę na przeszłości, które opierają się historii i otwierają przestrzeń do stworzenia alternatywy dla historii jako dy- scypliny i włączają różne (niezachodnie, a także nie-ludzkie) sposoby pojmowania zmian. Stawia ponadto problem odpowiedzialności historyka jako zdolności do odpowiedzi ( response-ability) na wyzwania współczesnego świata. Słowa-klucze: (nie)sprawiedliwość epistemiczna, epistemiczne prowincje, wiedze lokalne i indyge- niczne, krytyczna nadzieja, przeszłości opierające się historii, odpowiedzialność historyka Praktykując „epistemiczne nieposłuszeństwo” 1 Jestem badaczką zainteresowaną transdziedzinowym i zorientowanym na przy- szłość podejściem do przeszłości. Zajmuję się historią, teorią i metodologią historii, * Tekst wystąpienia zaprezentowany 21 sierpnia 2022 roku na ceremonii otwarcia XXIII Mię- dzynarodowego Kongresu Nauk Historycznych w Poznaniu. Tłumaczenie stara się oddać styl żywego słowa wykładu [przyp. tłum.]. Pod pojęciem „zastanawiania się” ( wonder ) rozumiem zarówno zaskoczenie, zdziwienie, zacieka- wienie i zadumę, otwierające na to, co nowe, inspirujące, ale i niepokojące, jak i modus „historycznej uwagi”, umożliwiający praktykowanie różnych form „sztuk uważności” i „sztuk zauważania”, czyli „pielęgnowanie umiejętności zwracania uwagi na innych oraz reagowania na nich w znaczący sposób” — T. Van Dooren, E. Kirksey, U. Münster, Multispecies Studies: Cultivating Arts of Atten- tiveness, „Environmental Humanities” 8, 2016, nr 1, s. 6. Zob. T.G. Chorell, Modes of Historical Attention: Wonder, Curiosity, Fascination, „Rethinking History” 25, 2021, nr 2, s. 242–257; por. A.L. Tsing, Sztuki uważności, przeł. P. Czapliński, „Teksty Drugie” 2020, nr 1, s. 204–214. 1 W.D. Mignolo, Epistemiczne nieposł uczeństwo i dekolonialna opcja: Manifest, przeł. T. Szerszeń, „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa” 2020, nr 4, s. 15–30. PraceKulturoznawcze26_2.indd 135 PraceKulturoznawcze26_2.indd 135 20.01.2023 13:06:21 20.01.2023 13:06:21