http://dergipark.ulakbim.gov.tr/trkjnat/index Trakya University Journal of Natural Sciences, 14(2): 87-91, 2013 ISSN 2147–0294 Orijinal Makale/Original Article YOK OLMAKTA OLAN ENDEMİK Bellevalia edirnensis ÖZHATAY & MATHEW (ASPARAGACEAE)’İN MEVCUT YAYILIŞI VE KORUMA STATÜSÜ Sergun DAYAN 1* , Necmettin GÜLER 2 , Hayati ARDA 2 , Adnan ÇOLAK 3 , Ayhan AYTAÇ 4 1 Trakya Üniversitesi, Havsa MYO, Park ve Bahçe Bitkileri Bölümü, Havsa, Edirne 2 Trakya Üniversitesi, Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü, 22030 3 Trakya Üniversitesi, Havsa MYO, Bitkisel ve Hayvansal Üretim Bölümü, 22030 Edirne 4 Trakya Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İktisat Bölümü, 22030 Edirne *Corresponding author: e-mail: sergundayan@trakya.edu.tr Alınış (Received) : 17 Ekim 2014, Kabul Ediliş (Accepted) : 22 Aralık 2014, Basım (Published): Ağustos 2015 Özet: Bu çalışmada, endemik ve tehlike altında olan Bellevalia edirnensis’in mevcut yayılışı, popülasyonlarının son durumu ve habitatını tehdit eden unsurlar araştırılmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda CR kategorisindeki türün habitatında bü- yük problemler (aşırı otlatma, tarımsal faaliyetler, yapılaşma, su ve toprak kirliliği) olduğu gözlenmiştir. Bu problemlere in situ ve ex situ çözüm önerileri sunulmuş ve tartışılmıştır. En kısa sürede etkili bir koruma stratejisi oluşturulmadığı takdirde bu türün yakın zamanda doğada yok olacağı gerçeği öne sürülmüştür. Anahtar kelimeler: Tehlike altında, endemik bitki, koruma, in situ, ex situ. Conservation Status and Current Distribution of Endemic and Extinction-Prone Bellevalia edirnensis Özhatay & Mathew (Asparagaceae) Abstract: In this study, current distribution, population status and the threats on the habitat of the endemic and endangered species Bellevalia edirnensis were investigated. The findings indicated that overgrazing, agricultural activities, construction and water and soil pollution were the major threatened factors on the habitat of this critically endangered (CR) species. In situ and ex situ conservation strategies were presented and discussed. It is suggested that B. edirnensis is prone to extinction in nature in near future unless an effectiveconservation strategy is established as soon as possible. Key words: Endangered, endemic plant, conservation, in situ, ex situ. Giriş Türkiye’de 9 222 adet bitki türü olduğu, alt türler ve varyeteler de dahil edildiğinde bu sayının 11 014 taksonu bulduğu bildirilmektedir. Bu taksonlardan 3 708 tanesi endemiktir ve endemizm oranı % 34.5 olarak belirtilmiştir (Güner ve ark. 2000). Ekim ve ark. (2000)’larına göre Türkiye’de yüksek risk altındaki bitki gruplarına ait (CR: critically endangered, EN: endangered, VU: vulnerable) endemik takson sayısı 1633’tür. Daha düşük risk altındaki (LR-lower risk-) endemik takson sayısı ise 1586’dır. Bunlara ek olarak, yayılışları ile ilgili yeterli bilgi olmaması sebebi ile değerlendirmeye alınmayan 273 adet endemik takson mevcuttur. Bu rakamlar da göstermektedir ki ülkemizde bulunan endemik bitkilerin neredeyse yarısı ciddi bir yok olma riski ile karşı karşıyadır. Dolayısı ile bu türlerin korunması günümüzde botanikçilerin en öncelikli uğraş alanını oluşturmakta, bu alana gün geçtikçe daha çok kaynak aktarılmakta ve daha çok araştırma yapılmaktadır. Endemik ve nadir türlerin koruma statülerinin kesin olarak belirlenmesi, onların soylarının tükenmesinin önlenmesindeki en önemli adımlardan biri olarak görülmektedir (Celep ve ark. 2010). Bellevalia Lapeyr cinsi, çoğunluğu Akdeniz Bölgesinde (Fas ve Cezayir'den doğuda Kafkasya ve İran’a kadar) yayılış gösteren yaklaşık 50 türle temsil edilir.Türkiye’de 21 Bellevalia taksonu bulunur ve bunlardan 11’i endemiktir (Uzunhisarcıklı ve ark., 2013). Dolayısı ile cinsin Türkiye’deki endemizm oranı %52,3’tür. Trakya’da bulunan Bellevalia türleri ise 3 tanedir; B. edirnensis Özhatay ve Mathew, B. sarmatica (Pallas ex Georgi) Woronow ve B. trifoliata (Ten.) Kunth (Johnson 2003). Bunlardan sadece B. edirnensis endemiktir ve IUCN (International Union for Conservation of Nature) kriterlerine göre tehlike kategorisi CR’dir (Ekim ve ark. 2000). Özhatay ve ark. (1991a) tarafından bilim dünyasına tanıtılan B. edirnensis ilk defa Edirne–Uzunköprü arası, İbriktepe yol ayrımı 1. km (250 m, 30.04.1988,