ROCZNIKI DZIEJÓW SPOŁECZNYCH I GOSPODARCZYCH Tom LXXXIII (SPECJALNY) – 2022 http://dx.doi.org/10.12775/RDSG.2022.SI.01 A R T Y K U Ł Y BOŻENA CZWOJDRAK https://orcid.org/0000-0002-3664-492X Instytut Historii Uniwersytetu Śląskiego ZRZECZENIE SIĘ SUM ZASTAWNYCH W PIĘTNASTOWIECZNEJ POLSCE – GEST FILANTROPII CZY WYRACHOWANIA? Zarys treści: W XV w., jeszcze przed egzekucją dóbr, państwo polskie było dosyć mocno zadłużone po działaniach Władysława Jagiełły, a szczególnie jego syna Władysława Jagiellończyka. Pięciu szlachciców z ówczesnej elity władzy postanowiło zrzec się sum zapisanych im przez władcę na królewszczyznach i oddać te ziemie na powrót w ręce monarchy. Jakie pobudki nimi kierowały? Czy był to gest filantropii, czy też wyrachowania? The content outline: In the fifteenth century, even before the Executionist movement, after the actions of King Jagiełło and especially his son Władysław of Varna, the Polish state was heavily in debt. Five noblemen from the ruling elite of the era decided to renounce the sums bequeathed to them by the king on royal estates and to return these lands to the monarch. What were their motives? Was it a gesture of philanthropy or calculation? Słowa kluczowe: zastaw dóbr, królewszczyzny, możni, filantropia, pieniądze Keywords: pledge, royal demesne, nobles, philanthropy, money Władysław Jagiełło podczas swojego panowania rozpoczął akcję roz- dawnictwa dóbr królewskich. Potrzeba sformułowania własnego ugrupo- wania, odwdzięczenie się za rozmaitego rodzaju przysługi czy pożyczki pod zastaw dóbr bardzo szybko spowodowały, że dochody państwa zaczęły spadać 1 . Drastycznie przyczynił się do tego starszy syn Jagiełły, 1 Rozdawnictwo dóbr, celem pozyskania sobie poszczególnych osób, było częstą praktyką średniowiecznych władców. Stanowiło także gwarancję udzielonej przez danego możnego pożyczki. Niejednokrotnie zapisywano kolejne sumy na zastawie, trzymanym przez danego możnego, co praktycznie uniemożliwiało odzyskanie tych ziem przez władcę.