Central Asian Journal of Education and Computer Sciences VOLUME 1, ISSUE 4, AUGUST 2022 (CAJECS), ISSN: 2181-3213 47 cajecs.com QAROR QABUL QILISHDA TIZIMLI YONDASHUVNING O’RNI Arabov Ubaydullo Hamroqul o’g’li 1 , Fayziyev Muhriddin Bahriddin o'g'li 2 1 Buxoro davlat universiteti tayanch doktoranti, 2 Buxoro davlat universiteti o’qituvchisi E-mail: ubaydulloarabov9@gmail.com Annotatsiya: Tizim sifatida taqdim etilgan qaror qabul qilish - qaror qabul qilish jarayonini tashkil etishda oqilona yondashuv. Tizim ko'rinishida qaror qabul qilish jarayoni harakat tushunchasi bilan bog'liq. Qaror qabul qilish - bu amaliy, hayotiy (laboratoriya emas) vaziyatning bir lahzasidir. Zamonaviy qaror qabul qilish - bu murakkab fanlararo inson faoliyati. Agar inson, intellektual yoki moddiy tomonidan amalga oshiriladigan harakat bo'lsa, bu qaror qabul qilish jarayonining bosqichidir. Barcha turdagi amaliyotlar qarorga asoslanadi. Shuning uchun ham qaror qabul qilish mavzusi ilmiy tadqiqotlarda birinchi o'ringa chiqdi. Kalit so'zlar: qaror qabul qilish, muammo, muammoli vaziyat, tizim, harakat, shaxs, tizimli tahlil. Annotation: Decision-making, presented as a system, is a rational approach to organizing the decision-making process. From a systemic point of view, the decision-making process is linked to the concept of action. Making a decision is a moment in a practical, real (not laboratory) situation. Modern decision making is a complex interdisciplinary human activity. If there is action performed by man, an intellectual or material, then it is the stage of decision-making procedure. All kinds of practices are based on the decision. That is why decision-making theme came to the forefront of scientific researches. Keywords: decision making, problem, problem situation, system, action, person, system analysis. I. KIRISH Zamonaviy ilmiy adabiyotlarda tizimli yondashuv ko'pincha metodologiyaning yo'nalishi sifatida qabul qilinadigan, ilmiy bilim ob'ektlarini tizim sifatida ko'rib chiqishga asoslangan ijtimoiy amaliyot. Tizimli yondashuv tadqiqotchilarni ob'ektning yaxlitligini ochib berishga, undagi xilma-xil bog'lanishlarni aniqlashga va ularni yagona nazariyaga birlashtirishga qaratilgan. Zamonaviy qarorlar qabul qilish - bu murakkab fanlararo inson faoliyati. Agar shaxs, intellektual yoki moddiy tomondan amalga oshirilgan harakat bo'lsa, u qaror qabul qilish jarayonining bosqichidir. Har qanday amaliyot bir qarordan kelib chiqadi. Shu sababli, "qaror qabul qilish" mavzusi tadqiqotning birinchi o'ringa chiqdi. Inson tomonidan zamonaviy texnologik vositalar asosida yaratilgan dunyoda yashayotganimiz zamonamizning belgisidir. Biz ba'zan aql bilan yaratamiz, ba'zan esa aql bilan emas. Bu mantiqiy emas chunki bizning shaxsiy tushunchamiz, biz yaratgan narsamizni tushunish, bizning istaklarimiz va intilishlarimizni ifodalaydi, lekin koinotdagi va bizning Yerdagi uyimizdagi vaziyatni emas. Bizning xatti- harakatlarimiz qanchalik oqilona bo'lmasin, bu bizning sun'iy dunyoda mavjudligimizdir. Ma'lum bo'lishicha, zamonaviy inson - bu harakat qiluvchi, faollikni istaydigan, biladigan, loyihalashtiradigan va amalda quruvchi. U o'z niyatlari va maqsadlarini amalga oshirishni istagan va o'z xohish-istagini bajarishga qaror qilgan holda, sun'iy narsalarni yaratadi. Qaror qabul qilish jarayoni muammo yuzaga kelganda amalga oshiriladi. Agar muammo bo'lmasa, unda hech qanday qaror qabul qilishning hojati yo'q. Muammo muammoli vaziyatning mevasi bo'lib ko'rinadi. II. MAVZUNING O’RGANILGANLIGI Qaror qabul qiluvchi yoki shaxs uchun muammoli vaziyat yuzaga keladi, bunda A0 - vaziyatning mavjud holati shaxsning xoxshiga mos kelmasa va A1 - vaziyatning mavjud holati shaxsning xoxshiga mos kelsa deb olamiz. Qaror qabul qilish - bu muammoni aniqlash, uni dastlabki shakllantirish tartibidan boshlanib, amalda muammoni muvaffaqiyatli hal qilish bilan yakunlanadigan yaxlit jarayon. Qaror qabul qilishdagi muammoli vaziyat tadqiqotchi vaziyatni o'z xoxshiga ko'ra o'zgartirishi mumkin bo'lgan laboratoriya vaziyati emas, balki hayotiy muammoli vaziyat ekanligini tushunish muhimdir. Hayotiy vaziyat hech qachon shaxs tomonidan to'liq nazorat qilinmaydi va unga to'liq bo'ysunmaydi. Qaror qabul qilish qarorni amalga oshirishni o'z ichiga oladi, ya'ni amaliy harakat. Shaxs qaror qabul qiladi va uni amalda amalga oshiradi. Shuning uchun biz qaror qabul qilish tartibini o'rganish uchun Aristoteldan kelgan amaliy sillogizm sxemasidan va prakseologik an'anada