Anna Turula Akademia Techniczno-Humanistyczna Bielsko-Biała Studia nad semantyką czasu i aspektu jako forma pracy nad i-językiem na poziomie neofilologii Abstrakt Artykuł, którego przedmiotem jest ponoszenie kompetencji językowej w zakresie i - języka - rozumianego jako zjawisko psychologiczne, w odróżnieniu od e-języka będącego zjawiskiem społecznym - porusza problem semantyki form gramatycznych, a w szczególności rozdźwięku pomiędzy tym, jak czasu i aspektu w języku angielskim używa użytkownik rodzimy, tzw. native speaker, a jak obcokrajowiec widocznego nawet w przypadku, gdy ten ostatni jest studentem filologii angielskiej czyli uczniem zaawansowanym. Gdzie należy szukać przyczyn takiego stanu rzeczy? Najbardziej oczywistym winowajcą wydaje się dedukcyjna metoda uczenia gramatyki, wciąż jeszcze dominująca w dydaktyce języków obcych w Polsce, której podstawą jest uczenie KIEDY używać form gramatycznych, a nie DLACZEGO należy ich używać. Niemniej, alternatywa jaką jest tzw. podejście organiczne (organic approach), w myśl którego uczeń, na podstawie kontaktów z językiem, samodzielnie dochodzi do reguł gramatycznych, nie wydaje się być satysfakcjonującym rozwiązaniem postawionego wyżej problemu. Dzieje się tak przede wszystkim dlatego, że kontakt z językiem w przypadku nauki języka obcego w Polsce jest zbyt nikły, by można na jego podstawie formułować trafne hipotezy dotyczące form gramatycznych w ogóle i czasu i aspektu w szczególności. Ponadto zauważyć należy, że edukacja językowa w Polsce rozpoczyna się w znacznej większości przypadków w wieku, w którym rozwój kognitywny ucznia jest zaawansowany. W rezultacie, w nauce języka obcego mamy zazwyczaj do czynienia ze zjawiskiem swoistego transferu poznawczego, w którym koncepty rodzime nakładają się na ramy znaczeniowe form obcojęzycznych prowadząc do ich semantycznego wykrzywienia. Rozwiązaniem problemu jest, być może, połączenie ekspozycji na język proponowanej przez organic approach z elementami dedukcji, która opiera się nie tyle na prezentacji reguł explicite, co na analizie semantycznej poszczególnych form gramatycznych w kontekście wspartej podnoszeniem świadomości językowej w tej dziedzinie. Podejście takie – które można nazwać organic approach deductivised (Turula in press) – było przedmiotem badania, którego wyniki zostaną przedstawione w niniejszym artykule. 1. I-język; E-język – o jaką kompetencję nam chodzi Pojęcie kompetencji językowej (competence) i jej opozycja wobec wykonania (performance) jest problemem, którym językoznawstwo zajmuje się co najmniej od de Saussure’a i jego podziału na langue i parole (2004). Niemniej, najbardziej znaną definicją różnicującą jest zaproponowany przez Chomsky’ego (1965) podział na competence, pozostającą poza świadomością gramatykę wewnętrzną z jednej strony, a performance, umiejętność zastosowania tej wiedzy w praktyce językowej z drugiej. Pojęciem kompromisowym, łączącym oba wspomniane rodzaje wiedzy językowej była zaproponowana przez Hymesa (1971) kompetencja komunikacyjna (communicative competence), będąca sumą wiedzy o tym, jakie zachowania językowe są poprawne i stosowne oraz umiejętności osiągania celów komunikacyjnych w oparciu o tę wiedzę. Wydaje się jednak, że kompromisu tego nie udało się podtrzymać w praktyce. Dydaktyka języka obcego, przez wiele lat bazująca na podejściu komunikacyjnym (CLT; communicative language teaching), promowała język jako zjawisko społeczne zaniedbując nieco jego wymiar psychologiczny. W efekcie dominacji